قانون شرکت‌های تعاونی

هیچ یک از اعضای هیئت مدیره یا بازرسان و یا مدیرعامل یک شرکت تعاونی نمیتواند عضویت هیئت مدیره یا مدیریت عامل و یا ‌سمت بازرس شرکت تعاونی دیگری از همان نوع را قبول کند.

انتخاب اتباع بیگانه بسمت عضو هیئت مدیره یا مدیرعامل یا بازرس شرکت تعاونی در حدود مقررات جاری کشور بلامانع خواهد بود.

محجور یا ورشکسته به تقصیر و کسی که به علت ارتکاب بجنایت یا یکی از جنحه‌ های موثر سابقه محکومیت دارد نمیتواند سمت‌ عضویت در هیئت مدیره و بازرس و مدیرعامل شرکت را داشته باشد.

مجمع عمومی شرکت تعاونی بازرس یا بازرسانی را از میان اعضای شرکت برای مدت یک سال مالی انتخاب میکند تجدید انتخاب ‌بازرس یا بازرسان قبلی بلا مانع است.

وظایف بازرس بشرح زیر است: 1 (اصلاحی 1350/12/05)- نظارت بر انطباق نحوه اداره امور شرکت با مقررات اساسنامه و آئین ‌نامه‌ های مصوب و تصمیمات مجامع عمومی، برای این منظور بازرسان ‌میتوانند هر موقع که مقتضی بدانند بنحویکه به عملیات جاری شرکت لطمه وارد نشود کلیه حسابها و دفاتر و اسناد و مدارک مالی و دارائی نقدی و ‌برگهای بهادار و موجودی کالا و غیره را شخصاً و در صورت لزوم با استفاده از کارشناس رسیدگی کنند. 2 - اعلام کتبی تخلفات و بی ‌ترتیبی های احتمالی موجود در نحوه اداره امور شرکت به هیئت مدیره و تقاضای رفع نقیصه. 3 - رسیدگی بحسابهای شرکت حداقل سالی دو بار و مخصوصاً رسیدگی به صورت حسابها و ترازنامه سالانه و اعلام نظر خود تا 20 روز قبل از‌ جلسه مجمع عمومی سالانه. 4 - دعوت مجمع عمومی بر اساس ماده 26 و ماده 58 این قانون در صورت لزوم. 5 - نظارت در اجرای تذکرات و پیشنهادهای وزارت تعاون و امور روستاها (یا وزارت کار و امور اجتماعی در مورد شرکتهای تعاونی کارگری) و‌ حسابرسانی که از شرکت حسابرسی کرده‌ اند و تقدیم گزارش لازم در این باره به مجمع عمومی. ‌تبصره - بازرسان حق دخالت مستقیم در امور شرکت ندارند و میتوانند بدون حق رأی در جلسات هیئت مدیره شرکت کنند و نظرات خود را ‌نسبت به مسائل جاری شرکت اظهار دارند، این نظرات باید در صورت جلسه هیئت مدیره با امضاء آنها درج شود.

با خاتمه مدت مأموریت بازرسان تا زمانیکه بازرسان جدید انتخاب نشده‌اند بازرسان قبلی کماکان مسئولیت انجام وظایف محوله را بر‌ عهده خواهند داشت.

بازرسان برای انجام وظیفه خود حق دریافت هیچگونه وجهی اعم از حقوق و دستمزد و یا پاداش ندارند.

در صورتیکه هر یک از بازرسان ضمن انجام وظایف خود تشخیص دهد که هیئت مدیره در انجام وظایف خود مرتکب تخلفاتی شده‌ است و عملیات آنها مخالف اساسنامه و تصمیمات مجمع عمومی و مقررات آئین ‌نامه‌ های مصوب میباشد باید مجمع عمومی را برای رسیدگی به ‌موضوعات مورد نظر و اتخاذ تصمیم لازم دعوت نماید.

(اصلاحی 1350/12/05)- معاملات شرکت با هر یک از اعضاء هیئت مدیره یا بازرسان تابع مقررات و ضوابطی خواهد بود که به تصویب مجمع عمومی عادی شرکت ‌برسد.

اتحادیه تعاونی بر اساس مقررات پیش ‌بینی شده در این فصل و ضوابط مربوط به تشکیل شرکتهای تعاونی از عضویت شرکتهای تعاونی یا‌ اتحادیه‌ های تعاونی با یکدیگر تشکیل میشود.

اتحادیه تعاونی به سه منظور زیر تشکیل میشود: اول - اتحادیه تعاونی برای پیشرفت اداره امور و حفظ و حمایت تعاونیهای عضو و ایجاد هم آهنگی و توسعه تعلیمات و حسابرسی آنها که به تدریج تشکیل میشوند. تبصره 1 - این نوع اتحادیه‌ ها به دو شکل منطقه ‌ای و مرکزی تشکیل میشود: ‌الف - اتحادیه منطقه ‌ای برای هر یک از رشته‌ های تعاونی مذکور در فصل دوم این قانون با نام اتحادیه تعاونی نظارت و هم آهنگی تعاونیهای رشته‌ مربوط در منطقه. ب - اتحادیه مرکزی تعاونیهای رشته مورد نظر. ‌تبصره 2 - اتحادیه‌ های تعاونی نظارت و هم آهنگی منطقه ‌ای و یا اتحادیه ‌های مرکزی مذکور در این بند مجاز به انجام فعالیتهای تجاری و اعتباری‌ برای شرکتها و اتحادیه‌ های تعاونی عضو نیستند مگر در حدود انجام وظایف مندرج در این قانون. ‌تبصره 3 - غیر از مبلغی که از طرف شرکت‌ های تعاونی عضو برای عضویت در اتحادیه ‌های تعاونی نظارت و هم آهنگی (‌اتحادیه منطقه ‌ای) و یا ‌اتحادیه‌ های تعاونی منطقه‌ ای برای عضویت در اتحادیه مرکزی به عنوان سرمایه باید پرداخت شود خدمات اتحادیه برای واحدهای عضو در قبال حق ‌عضویت سالانه ‌ای انجام میگیرد که میزان آن برای هر واحد عضو به تناسب تعداد اعضاء و یا درصدی از درآمد سالانه آن در اساسنامه اتحادیه تعیین ‌میشود. ‌دوم - اتحادیه تعاونی برای انجام امور اقتصادی و توسعه معاملات و عملیات بازرگانی شرکتهای تعاونی و یا اتحادیه های عضو حوزه عمل این‌ نوع اتحادیه‌ ها در هر مورد به تبعیت از مصالح اقتصادی و بازرگانی واحدهای عضو و تأیید وزارت تعاون و امور روستاها تعیین میشود. ‌در این نوع اتحادیه‌ های تعاونی باید جمله‌ ای که معرف نوع کار و عملیات اتحادیه باشد بنام آن اضافه شود و حداقل تعداد عضو مذکور در تبصره ماده 2 این قانون در آن رعایت نمیگردد. ‌سوم - اتحادیه تعاونی اعتباری که به تدریج برای انجام خدمات اعتباری مورد نیاز واحدهای عضو با تأیید وزارت تعاون و امور روستاها و موافقت ‌شورای پول و اعتبار به صورت منطقه‌ ای و بر اساس مقررات فصل هشتم این قانون تشکیل میشود. ‌تبصره - در اتحادیه ‌های تعاونی اعتباری مازاد درآمد سالانه (‌موضوع ماده 14) عیناً به حساب ذخیره قانونی غیرقابل تقسیم منتقل میشود.

وظایف اتحادیه‌ های نظارت و هم آهنگی بشرح زیر است: 1 - کمک به پیشرفت امور شرکتها و اتحادیه‌ های عضو از طریق: ‌الف - فراهم کردن وسائل توسعه تعلیمات و ترویج تعاونی و آموزش حرفه ‌ای و جمع ‌آوری اطلاعات مورد لزوم در این زمینه و انجام تبلیغات و ‌انتشارات لازم. ب - راهنمائی و کمک به شرکتها و اتحادیه‌ های عضو در امور اداری و سازمانی و مدیریت امور فنی و انجام خدمات مختلف از قبیل چاپ و تهیه ‌دفاتر و اوراق و فرمهای چاپی مشترک. 2 - نظارت بر فعالیت شرکتها و اتحادیه‌ های عضو به منظور اطمینان از اجرای مقررات این قانون و مواد اساسنامه و مصوبات مجامع عمومی. 3 - ایجاد هم آهنگی و همکاری بین شرکتها و اتحادیه‌ های عضو. 4 - داوری و رفع اختلاف بین واحدهای تعاونی عضو در صورتیکه در اساسنامه آنها پیش ‌بینی لازم شده باشد. 5 - حسابرسی شرکتها و اتحادیه‌های عضو در صورتیکه وزارت تعاون و امور روستاها صلاحیت اتحادیه را برای اینکار تشخیص دهد. 6 - شرکت در شوراها و کمیسیونهای مقرر در این قانون. 7 - دفاع از منافع شرکتها و اتحادیه ‌های عضو در روابط آنها با سازمان و موسسات دولتی و عمومی و سایر رشته‌ های تعاونی مصرح در این قانون. 8 - ایجاد و بسط همکاری با سایر تعاونی های کشور. 9 - ایجاد روابط با موسسات جهانی تعاون و اتحادیه‌ های تعاونی سایر کشورها. تبصره 1 (اصلاحی 1352/04/09)- تا زمانی که اتحادیه های نظارت و هم آهنگی مناطق و یا اتحادیه های مرکزی تشکیل نشده است وزارت تعاون و امور روستاها (‌یا وزارت ‌کار و امور اجتماعی در مورد شرکتهای تعاونی کارگری) وظایف این اتحادیه ها را در حدود امکانات خود انجام خواهد داد. تبصره 2 (الحاقی 1352/04/09)- تا زمانیکه به تشخیص وزارت تعاون و امور روستاها موجبات تشکیل اتحادیه‌ های تعاونی موضوع ماده 61 این قانون فراهم نشده است،‌ شرکتهای تعاونی تهیه و توزیع در هر شهرستان می‌ توانند اتحادیه واحدی را برای انجام تمام یا قسمتی از وظایف اتحادیه‌ های سه‌ گانه مذکور در ماده 61‌ این قانون تشکیل دهند.

پس از تشکیل اتحادیه‌ های نظارت و هماهنگی در هر منطقه شرط استفاده از عنوان و مزایا و معافیتهای تعاونی شرکتها و اتحادیه ‌های‌ تعاونی در رشته ‌ای که اتحادیه نظارت و هم آهنگی آن تشکیل شده است قبول عضویت آن اتحادیه خواهد بود.

اعمال حق رأی شرکتهای عضو در مجامع اتحادیه ‌های مصرح در این قانون بشرح زیر است: 1 - در اتحادیه تعاونی نظارت و هم آهنگی هر شرکت یا اتحادیه عضو یک رأی. 2 - در اتحادیه تعاونی که به منظور تأمین هدفهای اقتصادی و یا اعتباری تشکیل میشود هر شرکت به تعداد اعضاء و یا ترکیبی از تعداد اعضاء و ‌حجم معاملات خود با اتحادیه.

تا زمانی که اتحادیه ‌های تعاونی نظارت و هم آهنگی مناطق مختلف قدرت مالی و وسائل و تجهیزات کافی ندارند وزارت تعاون و امور ‌روستاها (‌یا وزارت کار و امور اجتماعی در مورد شرکتهای تعاونی کارگری) موجبات تسهیل عملیات و فعالیت آنها را فراهم خواهد کرد.

وزارت تعاون و امور روستاها به تدریج با توسعه شرکتهای تعاونی مصرف ‌کنندگان اعتبار - صاحبان حرفه ‌ها و صنایع دستی - صیادان و ‌اتحادیه‌ های تعاونی بازرگانی آنها همچنین پیشرفت عملیات شرکتهای تعاونی روستائی و کشاورزی در هر منطقه تعاونی اقدامات لازم را برای تشویق‌ و کمک بتشکیل اتحادیه تعاونی اعتباری همان منطقه برای هر یک از انواع شرکتهای مذکور و اتحادیه ‌های تعاونی بازرگانی آنها فراهم خواهد کرد ‌در مورد شرکتهای تعاونی کارگری وظایف مقرر در این ماده را وزارت کار و امور اجتماعی انجام خواهد داد. تبصره 1 (الحاقی 1354/02/24)- اتحادیه‌ های تعاونی روستائی میتوانند با تصویب مجمع عمومی و با توجه به مقررات مربوط و موافقت وزارت تعاون و امور روستاها‌ قسمتی از سهام بانک تعاون کشاورزی - سازمان مرکزی تعاون روستائی ایران - سازمان تعاون مصرف شهر و روستا - سازمان ترویج و توسعه‌ فعالیتهای غیرکشاورزی و سایر شرکتهای دولتی را خریداری نمایند. تبصره 2 (اصلاحی 1350/12/05)- سازمان مرکزی تعاونی روستائی ایران میتواند اعتبارات مورد نیاز اتحادیه‌ های تعاونی روستائی صاحب سهم خود را بآنها پرداخت‌ نماید تبصره 3 (اصلاحی 1352/04/09)- شرکتها و اتحادیه‌ های تعاونی تهیه و توزیع میتوانند برای تأمین اعتبار مورد نیاز خود به هر یک از بانک‌های خصوصی کشور مراجعه کنند و‌در چنین صورتی مکلفند نام بانک طرف معامله خود را بوزارت تعاون و امور روستاها اعلام نمایند. وزارت تعاون و امور روستاها براخذ وام یا اعتبار و‌همچنین بر تودیع سپرده‌های شرکت ها و اتحادیه های مزبور در بانک‌ها نظارت خواهد نمود.

(اصلاحی 1350/12/05)- با تشکیل اتحادیه تعاونی اعتباری کشاورزی و روستائی در هر منطقه تعاونی سهام اتحادیه‌ های تعاونی کشاورزی و روستائی منطقه در ‌بانک تعاونی کشاورزی ایران به عنوان قسمتی از سرمایه آنها به حساب اتحادیه تعاونی اعتباری کشاورزی و روستائی منطقه در بانک مذکور منتقل‌ میشود و از آن پس اتحادیه تعاونی اعتباری کشاورزی و روستائی منطقه بجای اتحادیه‌ های تعاونی کشاورزی و روستائی همان منطقه صاحب سهم ‌در بانک تعاون کشاورزی ایران خواهد بود.

اتحادیه‌ های تعاونی اعتباری به تبعیت از مقررات و ضوابطی که وسیله بانک تعاون کشاورزی ایران تهیه میشود مجاز بانجام عملیات ‌اعتباری برای پیشرفت معاملات و توسعه عملیات اقتصادی و بازرگانی شرکتها و اتحادیه‌ های عضو خواهند بود و میتوانند بنمایندگی بانک تعاون‌ کشاورزی ایران فقط برای شرکتهای صاحب سهم و اتحادیه‌ های تعاونی عضو خود در منطقه حسابهای سپرده باز کنند. در مورد اتحادیه‌ های تعاونی ‌اعتباری کارگری قبول پس ‌انداز و سپرده بنمایندگی بانک رفاه کارگران مجاز خواهد بود و این قبیل اتحادیه‌ ها برای انجام عملیات اعتباری به تبعیت از ‌مقررات و ضوابطی که وسیله بانک رفاه کارگران تعیین خواهد شد اقدام خواهد کرد.

(اصلاحی 1354/02/24)- مادام که اتحادیه تعاونی اعتباری برای هر یک از انواع شرکتهای تعاونی مصرف ‌کنندگان - اعتبار - صاحبان حرفه‌ها و صنایع دستی و‌ صیادان و اتحادیه‌های تعاونی بازرگانی آنها در یک منطقه تشکیل نشده باشد این نوع شرکتها و اتحادیه‌های بازرگانی آنها در منطقه میتوانند برای‌ استفاده از اعتبارات مورد لزوم به منظور توسعه معاملات و عملیات بازرگانی و ایجاد ساختمانها و تأسیسات لازم از قبیل فروشگاه، انبار،‌سردخانه خود با توجه بامکان بانک تعاون کشاورزی ایران و بمیزان اعتباراتی که‌ همه ‌ساله به وسیله مجمع عمومی این بانک برای انجام اینگونه معاملات در سراسر کشور اختصاص داده میشود از اعتبارات آن بانک استفاده کنند، نسبت بتأمین اعتبارات مورد نیاز شرکتها و اتحادیه‌ های تعاونی ‌کارگری بانک رفاه کارگران در حدود امکان اقدام لازم خواهد کرد. ‌تبصره - با تشکیل اتحادیه‌ های تعاونی اعتباری از شرکتها و اتحادیه‌ های مذکور در این ماده، اعتبارات بانک تعاون کشاورزی ایران برای توسعه امور ‌و پیشرفت معاملات و عملیات بازرگانی آنها منحصراً از طریق اتحادیه‌ های تعاونی اعتباری مربوط اعطاء خواهد شد.

کلیه عملیات بانکی اتحادیه‌ های تعاونی اعتباری و یا شرکتها و اتحادیه ‌های تعاونی که از بانک تعاون کشاورزی ایران اعتبار میگیرند از قبیل افتتاح ‌حسابهای بانکی و نقل و انتقال وجوه و غیره به وسیله شعبه‌ ها و یا نمایندگیهای بانک تعاون کشاورزی ایران انجام خواهد شد.

شرکتهای تعاونی مکلفند به منظور استقراض با تساوی شرایط اعتباری در مرحله اول از موسسات اعتباری و بانکی موجود احتیاجات‌ خود را تحصیل نمایند و چنانچه نتوانند از اینگونه موسسات احتیاجات خود را تأمین نمایند میتوانند با تأیید نماینده وزارت تعاون و امور روستاها (یا ‌نماینده وزارت کار و امور اجتماعی در مورد تعاونی های کارگری) از سایر منابع استقراض نمایند.

شرکتهای تعاونی مکلفند به منظور استقراض با تساوی شرایط اعتباری در مرحله اول از موسسات اعتباری و بانکی موجود احتیاجات‌ خود را تحصیل نمایند و چنانچه نتوانند از اینگونه موسسات احتیاجات خود را تأمین نمایند میتوانند با تأیید نماینده وزارت تعاون و امور روستاها (یا ‌نماینده وزارت کار و امور اجتماعی در مورد تعاونی های کارگری) از سایر منابع استقراض نمایند.

(اصلاحی 1350/12/05)- شرکت تعاونی کشاورزی با مشارکت کشاورزان باغداران، دامداران، دامپروران، پرورش ‌دهندگان کرم ابریشم زنبور عسل، ماهی، و روستائیان شاغل در صنایع محلی و روستائی و یا کارگران کشاورزی برای تمام یا قسمتی از مقاصد زیر تشکیل میشود: 1 - قبول پس ‌انداز و سپرده اعضاء بنمایندگی بانک تعاون کشاورزی ایران. 2 - خرید و تهیه مواد و وسائل مورد احتیاج مصرف شخصی و خانوادگی یا حرفه ‌ای اعضاء همچنین تهیه وسائل و علوفه دامها و خوراک طیور و ‌وسائل دیگری از این قبیل. 3 - انجام عملیات جمع ‌آوری، نگاهداری، تبدیل، طبقه ‌بندی و بسته ‌بندی، حمل و نقل و یا فروش محصول اعضاء. 4 - انجام خدمات به منظور بهبود امور حرفه ‌ای و یا زندگی اعضاء مانند تهیه ماشین آلات کشاورزی و استفاده مشترک از آنها، تهیه وسائل حمل ‌و نقل برای استفاده اعضاء و تهیه مسکن، تأمین و توزیع آب مشروب و آب برای مصارف زراعی اعضاء با رعایت قانون ملی شدن منابع آب، پیش‌ بینی ‌وسائل بهداشتی و بهداری و آموزشی به منظور استفاده جمعی و مشترک، توزیع نیروی برق، ایجاد شبکه تلفن، تلقیح مصنوعی دامها و مبارزه با ‌امراض و آفات نباتی و حیوانی. 5 - بهره‌ برداری جمعی و مشترک از اراضی ملکی و یا استیجاری. 6 - تأمین اعتبارات و وامهای مورد نیاز اعضاء.

شرکتهای تعاونی روستائی با مشارکت زارعینی که به موجب قوانین و مقررات اصلاحات ارضی صاحب زمین شده یا بشوند برای مقاصد ‌مندرج در بندهای ماده 73 تشکیل میشود. تبصره یک (اصلاحی 1350/12/05)- زارعین دیگری که در حوزه عمل شرکتهای تعاونی روستائی بزراعت یا باغداری اشتغال دارند و میزان مالکیت آنها حداکثر از بیست‌ هکتار تجاوز ننماید و همچنین ساکنان روستاهای حوزه عمل شرکتهای تعاونی با موافقت هیئت مدیره شرکت میتوانند به عضویت شرکت تعاونی‌ روستائی آن حوزه درآیند. تبصره دو (الحاقی 1354/02/24)- شرکتهای تعاونی روستائی با رعایت قوانین و مقررات مربوط به مبادلات مرزی و بشرط تجویز اساسنامه مجاز به انجام مبادلات مرزی‌ برای عضو و غیرعضو ساکن در حوزه عمل شرکت میباشند.

(اصلاحی 1350/12/05)- شرکتهای تعاونی کشاورزی و یا روستائی که از جمله مقاصد آنها رفع حوائج اعتباری اعضاء است میتوانند با کسب اجازه از وزارت‌ تعاون و امور روستاها بنمایندگی بانک تعاون کشاورزی ایران حسابهای سپرده برای اعضاء و غیراعضاء در حوزه فعالیت شرکت باز کنند.

(اصلاحی 1350/12/05)- در شرکتهای تعاونی کشاورزی و یا روستائی که مجاز به انجام عملیات اعتباری باشند مازاد برگشتی حاصل از معاملات اعتباری عیناً به حساب ذخیره قانونی غیرقابل تقسیم شرکت منتقل میشود.

در اساسنامه اتحادیه‌ های تعاونی کشاورزی یا روستائی که تا قبل از تصویب این قانون تشکیل شده ‌اند و یا در آینده تشکیل میشوند برای ‌نظارت و همچنین پرداخت اعتبار به شرکتهای عضو خود با تشخیص وزارت تعاون و امور روستاها به تدریج تغییرات متناسب با این قانون داده خواهد‌ شد.

شرکت تعاونی صیادان شرکتی است که با عضویت صیادان ماهی و سایر آبزیان برای تمام و یا قسمتی از مقاصد زیر تشکیل میشود: 1 - تدارک خدمات جمعی برای اعضای شرکت از قبیل ساخت و تعمیر قایق ‌ها و تهیه وسائل و ادوات صید. 2 - صید ماهی و سایر آبزیان پس از کسب پروانه صید. 3 - تأسیس فروشگاه. 4 - پرداخت مساعده به صیادان. 5 - تهیه وسائل و تأمین نیازمندیهای حرفه ‌ای و خانوادگی صیادان. تبصره 1 (اصلاحی 1354/02/24)- شرکتهای تعاونی که به وسیله صیادان شرکتهای سهامی شیلات ایران و شیلات جنوب ایران تشکیل شده یا میشود تحت نظارت و‌ سرپرستی شرکتهای مذکور در فوق خواهند بود و در صورتی که شرکتهای نامبرده در این مورد احتیاج بکمک وزارت تعاون و امور روستاها داشته ‌باشند مراتب را به آن وزارت اعلام خواهند کرد. تبصره 2 (الحاقی 1354/02/24)- شرکتهای تعاونی صیادان با رعایت قوانین و مقررات مربوط به مبادلات مرزی و به شرط تجویز اساسنامه، مجاز به انجام مبادلات مرزی‌ برای عضو و غیرعضو ساکن در حوزه عمل شرکت میباشند.

شرکت تعاونی مصرف ‌کنندگان برای تهیه انواع کالاهای مصرفی به منظور تأمین نیازمندیهای اعضاء و خانواده‌ های آنان همچنین برای ‌انجام تمام یا قسمتی از خدمات زیر و امثال آن تشکیل میشود: 1 - تهیه آب مشروب. 2 - تأمین وسائل توزیع گاز. 3 - تأمین وسائل توزیع برق. 4 - خدمات بهداشتی و درمانی. 5 - تدارک وسائل حمل و نقل. 6 - ایجاد باشگاهها و رستورانها. 7 - تأسیس انواع آموزشگاهها.

در اساسنامه شرکت میتوان پیش ‌بینی کرد که معادل نصف مازاد برگشتی حاصل از معاملات با غیرعضو در صورت تقاضای او برای ‌خرید سهام شرکت با داشتن شرایط عضویت برای این منظور اختصاص یابد که در این صورت‌ بقیه مازاد برگشتی طبق مقررات این قانون به حساب ‌ذخیره قانونی غیرقابل تقسیم منتقل میشود.

شرکت تعاونی مسکن برای تمام یا قسمتی از امور مندرج زیر تشکیل میشود. 1(اصلاحی 1354/02/24)- تهیه زمین و ساختمان خانه و آپارتمانهای مسکونی و واگذاری خانه‌ ها و آپارتمانها نقداً یا باقساط به اعضاء و همچنین ایجاد تأسیسات عمومی‌ مورد استفاده مشترک آنان. 2 (منسوخه 1354/02/24)- ساختمان طبقات مسکونی و فروش آپارتمانها باعضاء نقداً و یا با اقساط. 2 (اصلاحی 1354/02/24)- خرید واحدهای مسکونی و فروش آن باعضاء نقداً و یا با اقساط. 3 (اصلاحی 1354/02/24)- واگذاری واحدهای مسکونی ملکی شرکت به صورت اجاره باعضاء. 4 (اصلاحی 1354/02/24)- انجام خدمات نقشه‌ کشی، مهندسی و معماری برای اعضاء و نظارت در ساختمانهای متعلق به آنها. 5 (اصلاحی 1354/02/24)- انجام تعمیرات ساختمانهای ملکی اعضاء و یا اقدامات مربوط به لوله ‌کشی و کابل و سیم‌ کشی و ایجاد دستگاههای تهویه و حرارت مرکزی. 6 (اصلاحی 1354/02/24)- نگاهداری و اداره ساختمانها و تأسیسات و انجام خدمات عمومی مربوط. ‌تبصره (الحاقی 1354/02/24)- آن دسته از شرکتهای تعاونی مسکن که بنا به علل موجه امر خانه ‌سازی و آپارتمان ‌سازی به وسیله آنها به تشخیص وزارت تعاون و امور‌ روستاها میسر نباشد با تصویب مجمع عمومی میتوانند در مورد واگذاری زمینهای خریداری شده (‌بدون استفاده از معافیتهای موضوع ماده 115 این ‌قانون) باعضا یا فروش و یا تبدیل آن اقدام نمایند.

منابع مالی و اعتباری شرکتهای تعاونی مسکن عبارتند از: 1 - سرمایه و ذخائر شرکت. 2 - پس‌ انداز اعضاء برای تهیه مسکن. 3 - اعتبارات بخش دولتی شامل: قسمتی از اعتبارات بانک رهنی ایران در حدود برنامه‌ های مصوب سالانه آن بانک و اعتباراتی که بدین منظور ‌بانک مرکزی ایران میتواند در اختیار آن بانک قرار دهد و اعتبارات از محل برنامه ‌های عمرانی از طریق بانک رهنی ایران. 4 - سایر منابع اعتباری که به وسیله اشخاص و موسسات در اختیار این نوع شرکتها گذاشته میشود. 5 - در مورد شرکتهای تعاونی کارگری مسکن علاوه بر منابع مالی و اعتباری مذکور در این ماده بانک رفاه کارگران نیز منابع مالی و اعتباری لازم ‌را برای این شرکتها تأمین مینماید. تبصره (اصلاحی 1350/12/05)- اعتبارات مذکور در بندهای 3 و 5 با تسهیلات لازم در نرخ بهره و شرایط پرداخت وامها، تا هشتاد درصد هزینه طرح‌ های ساختمانی ‌شرکتهای تعاونی مسکن به متقاضی اعتبار اعطاء میشود.

در شرکت تعاونی مسکن انجام معاملات و ساختمان و تمام اقداماتی که در اساسنامه پیش ‌بینی شده است برای غیرعضو ممنوع است.

شرکت تعاونی اعتبار بین افراد گروههای شغلی مختلف طبق مقررات آئین ‌نامه‌ ای که وسیله وزارت تعاون و امور روستاها (‌با وزارت کار و‌ امور اجتماعی در مورد تعاونیهای کارگری) تهیه خواهد شد و بتصویب شورای پول و اعتبار خواهد رسید برای مقاصد زیر تشکیل میشود: 1 - باز کردن حساب سپرده‌ های مختلف منحصراً برای اعضاء شرکت. 2 - پرداخت وام با دریافت بهره به اعضای شرکت. 3 - انجام سایر خدمات اعتباری برای اعضاء در حدود امکانات.

در شرکت تعاونی اعتبار مازاد برگشتی عیناً به حساب ذخیره قانونی غیرقابل تقسیم شرکت منتقل میگردد.

شرکت تعاونی اعتبار مجاز به انجام عملیات اعتباری برای غیرعضو نیست.

شرکت تعاونی آموزشگاهها شرکتی است که با عضویت دانش ‌آموزان یا دانشجویان مراکز آموزشی به منظور آموزش عملی مقررات ‌شرکتهای تعاونی و تعمیم اصول تعاون برای تمام یا قسمتی از مقاصد زیر تشکیل میشود: 1 - تشویق اعضاء به پس ‌انداز. 2 - ایجاد فروشگاه و تهیه وسائل تحصیلی و مصرفی اعضاء. 3 - ایجاد رستوران و کافه برای استفاده اعضاء. 4 - تدارک وسائط نقلیه برای ایاب و ذهاب اعضاء. 5 - تأسیس باشگاه و تهیه وسائل تفریحات سالم برای استفاده اعضاء. 6 - تدارک وسائل بهداشتی و درمانی اعضاء. 7 - خرید مصنوعات و کارهای دستی اعضاء از طرف شرکت و فروش آن.

شرکتهای تعاونی آموزشگاههائی که سن دانش ‌آموزان آنها کمتر از سن قانونی است با راهنمائی و هدایت مربیان و معلمان تشکیل ‌میشود. تبصره 1 (اصلاحی 1354/02/24)- آئین ‌نامه شرکتهای تعاونی مذکور در مواد 87 و 88 از طرف وزارتخانه‌ های آموزش و پرورش و علوم و آموزش عالی تنظیم و پس از‌ تصویب شورای عالی هم آهنگی تعاونیهای کشور به مورد اجراء گذارده میشود. تبصره 2 (الحاقی 1354/02/24)- ثبت شرکتهای تعاونی آموزشگاهها و هرگونه تغییر در اساسنامه و همچنین نحوه انتخاب هیئت مدیره و بازرسان و مدیرعامل و تقسیم مازاد ‌برگشتی از شمول مقررات این قانون مستثنی بوده و مشمول مقررات آئین ‌نامه در تبصره 1 این ماده خواهد بود.

(اصلاحی 1350/12/05)- هر شرکت تعاونی آموزشگاهی حسابی در نزدیکترین شعبه یا نمایندگی بانک تعاون کشاورزی ایران و در صورت وجود نداشتن شعبه یا‌ نمایندگی این بانک در محل در نزدیکترین بانک دولتی باز خواهد کرد و... الخ.

شرکت تعاونی کار شرکتی است که به منظور تولید کالا یا انجام خدمات با عضویت افرادی که نیروی کار خود را در اختیار شرکت ‌میگذارند تشکیل میشود.

در شرکتهای تعاونی کار مازاد برگشتی از درآمد سالانه به تناسب ارزش محصول کار یا ساعات کار انجام شده به وسیله هر یک از اعضاء ‌تقسیم میشود.

شرکت تعاونی صاحبان حرفه‌ ها و صنایع دستی برای تهیه مواد اولیه و وسائل مورد نیاز حرفه ‌ای اعضاء و یا ساخت و تغییر شکل کالای‌ مربوط و عملیات تکمیلی صنایع مذکور و یا فروش آنها بین صاحبان حرفه ‌ها و صنایع دستی تشکیل میشود. تبصره - صنعتگر دستی و یا صاحب حرفه ممکن است برای تهیه کالای مورد نظر از وسائل ماشینی کمکی نیز استفاده کند.

شرکت تعاونی صنایع کوچک با عضویت صاحبان صنایع یک گروه از صنعت برای تمام یا قسمتی از مقاصد زیر تشکیل میشود: 1 - تهیه مواد اولیه مورد نیاز. 2 - ایجاد آزمایشگاه مواد اولیه یا محصولات ساخته شده. 3 - تولید وسائل و ابزار مورد احتیاج مشترک اعضاء. 4 - ایجاد گروههای تعمیراتی و نگاهداری. 5 - تحقیق و برنامه‌ ریزیهای مشترک. 6 - تهیه وسائل توزیع و انجام خدمات بازاریابی. تبصره (منسوخه 1350/12/05)- صنایع کوچک موضوع این ماده صنایعی است که ضوابط آن به وسیله وزارت اقتصاد تعیین میشود.

(اصلاحی 1352/04/09)- شرکت تعاونی تهیه و توزیع و یا صاحبان مشاغل آزاد با عضویت افراد یا واحدهای صنفی از یک صنف که هر یک مستقیماً مباشر واحد ‌کسبی خود باشند و یا صاحبان مشاغل از یک گروه برای تمام یا قسمتی از مقاصد زیر تشکیل میشود.» 1- تهیه وسائل و تدارک انواع خدمات وابسته بکسب یا شغل و ایجاد انبار، وسائل حمل و نقل به منظور بهبود وضع اقتصادی و فنی اعضای شرکت ‌و فعالیتهای واحدهای عضو. 2 - انجام عملیات مقدماتی و یا تبدیل کالاهای مورد نظر. 3 - تهیه کالا به منظور توزیع آن بین اعضاء.

هر شرکت تعاونی و یا هر اتحادیه تعاونی میتواند با توجه بمقررات این فصل با هر شرکت و یا اتحادیه تعاونی دیگر به شرطی که از ‌یک نوع و دارای هدفها و عملیات مشابه باشند ادغام شود.

(اصلاحی 1350/12/05)- پیشنهاد ادغام باید در مجمع عمومی فوق‌ العاده هر دو شرکت یا اتحادیه همراه با فبول [قبول] مطالبات بستانکاران بتصویب برسد. نسخه ای از‌ مصوبات مجمع عمومی هر دو شرکت یا اتحادیه برای تمام اعضاء و بستانکاران هر دو شرکت یا اتحادیه همچنین وزارت تعاون و امور روستاها (‌یا وزارت کار و امور اجتماعی در مورد شرکتهای تعاونی کارگری) فرستاده میشود و بترتیب مذکور در ماده 25 این قانون برای اطلاع عموم آگهی ‌میگردد. تبصره (اصلاحی 1350/12/05)- هر یک از بستانکاران میتوانند تا مدت دو ماه از تاریخ نشر آگهی ادغام نظر خود را به شرکت یا اتحادیه بدهکار و وزارت تعاون و ‌امور روستاها (‌یا وزارت کار و امور اجتماعی در مورد شرکتهای تعاونی کارگری) اعلام دارد.

(اصلاحی 1350/12/05)- نسخه ای از تصمیم ادغام باید ظرف دو هفته از تاریخ انعقاد مجمع عمومی فوق‌ العاده هر یک از شرکتها یا اتحادیه‌ ها همراه با آخرین ‌ترازنامه و صورت بدهی ها و مطالبات آن و گزارش حسابرسی که بدین منظور باید تهیه شود و نسخه‌ای از آگهی ادغام که بشرح ماده 96 منتشر شده ‌است برای وزارت تعاون و امور روستاها (‌یا وزارت کار و امور اجتماعی در مورد شرکتهای تعاونی کارگری) ارسال شود.

(اصلاحی 1350/12/05)- هر یک از اعضاء شرکتها یا اتحادیه‌ ها در صورتیکه با تصمیم ادغام مخالف باشد میتواند حداکثر تا یکماه نظر خود را کتباً به شرکت یا ‌اتحادیه مربوط همچنین وزارت تعاون و امور روستاها (‌یا وزارت کار و امور اجتماعی در مورد شرکتهای تعاونی کارگری) اعلام دارد.

(اصلاحی 1350/12/05)-وزارت تعاون و امور روستاها (‌یا وزارت کار و امور اجتماعی در مورد شرکتهای تعاونی کارگری) با وصول تصمیم ادغام از هر دو ‌شرکت یا اتحادیه همراه با آخرین ترازنامه و صورت ریز مطالبات و بدهی‌ ها و گزارش حسابرسان از وضع هر دو شرکت و یا اتحادیه هم چنین نظرات‌ بستانکاران و با توجه به تعداد اعضاء مخالف ادغام ظرف دو ماه نظر خود را مبنی بر موافقت یا مخالفت با ادغام به هر دو شرکت یا اتحادیه اعلام ‌خواهد داشت.

(اصلاحی 1350/12/05)- در صورتیکه وزارت تعاونی و امور روستاها (‌یا وزارت کار و امور اجتماعی در مورد شرکتهای تعاونی کارگری) ادغام را تصویب‌ نکند تصمیم ادغام در هر دو شرکت یا اتحادیه منتفی است. موافقت با ادغام در صورتی است که ترتیب قابل قبول بستانکاران برای تصفیه بدهی‌ ها در هر دو شرکت یا اتحادیه پیش‌بینی شود همچنین تعداد اعضای مخالف با ادغام در حدی باشد که مجموع اعضاء باقی مانده و سرمایه شرکت یا اتحادیه ‌بعد از ادغام کافی برای انجام هدفها و برنامه‌ های آن باشد.