قانون شرکت‌های تعاونی

در صورت موافقت با ادغام هیئت ‌های مدیره شرکتها یا اتحادیه‌ های مربوط ظرف یک ماه اقدام بدعوت مجمع عمومی فوق ‌العاده ‌مشترک شرکتها یا اتحادیه‌ ها برای ادغام خواهند نمود.

(اصلاحی 1350/12/05)- مجمع عمومی فوق‌ العاده مشترک نسبت به تعیین سرمایه شرکت یا اتحادیه بعد از ادغام همچنین انتخاب هیئت مدیره و بازرس یا ‌بازرسان بر طبق آئین‌ نامه اجرائی این قانون اقدام لازم بعمل خواهد آورد.

اعضائی که با تصمیم ادغام و انتشار آگهی آن مخالف باشند و از عضویت تعاونیها مستعفی گردند باید ظرف مهلت مقرر مخالفت خود را‌ کتباً اعلام دارند. شرکت یا اتحادیه مربوط مکلف است بهای سهام آنها را حداکثر ظرف یکماه نقداً پرداخت نماید.

(اصلاحی 1350/12/05)- هیئت مدیره شرکت یا اتحادیه جدید مصوبات مجمع عمومی فوق‌ العاده مشترک را همراه با فهرست اعضاء شرکت یا اتحادیه جدید و ‌تغییراتی که حاصل شده است بترتیبی که در فصل سوم این قانون مقرر است برای اطلاع وزارت تعاون و امور روستاها (‌یا وزارت کار و امور‌اجتماعی در مورد شرکتهای تعاونی کارگری) و انعکاس در دفاتر ثبت ارسال خواهد داشت.

با انجام عمل ادغام دارائی و بدهی شرکت یا اتحادیه جدید عبارت خواهد بود از مجموع دارائی و بدهی شرکتها یا اتحادیه‌های قبل از ‌ادغام پس از وضع مطالبات و سهامی که بازپرداخت شده است.

ادغام شرکتها و اتحادیه‌های تعاونی روستائی در شرکتها و اتحادیه‌های تعاونی روستائی دیگر به موجب مقرراتی خواهد بود که وسیله ‌وزارت تعاون و امور روستاها تهیه و به مورد اجرا گذاشته خواهد شد.

از درآمد مشمول مالیات شرکتها و اتحادیه‌ های تعاونی با رعایت معافیتهای مقرر در این قانون 10 % بنام مالیات شرکت وصول میشود ‌و نسبت به بقیه به ترتیب زیر عمل خواهد شد. 1 - نسبت به آن قسمت از درآمد که طبق تصمیم ارکان صلاحیتدار شرکت یا اتحادیه به عنوان سود سهام برای تقسیم بین اعضای شرکت تخصیص ‌داده میشود پس از وضع مبلغی معادل شش درصد سرمایه منظور شده در آخرین ترازنامه شرکت به نرخ پانزده درصد. 2 - نسبت به آن قسمت از درآمد که طبق تصمیم ارکان صلاحیتدار شرکت یا اتحادیه به عنوان مازاد برگشتی برای تقسیم بین اعضاء شرکت‌ تخصیص داده میشود پس از وضع پنج هزار ریال در مورد هر عضو بنرخ پانزده درصد. 3 - نسبت به بقیه درآمد مشمول مالیات بنرخ بیست و پنج درصد. ‌تبصره 1 - معافیت موضوع بندهای 1 و 2 شامل سود سهام و مازاد برگشتی شرکتهای تعاونی موضوع فصل هفدهم نخواهد بود. تبصره 2 - وجوهی که شرکتهای تعاونی کشاورزی بابت بهای محصول کشاورزی متعلق به اعضاء که به شرکت تحویل میشود پرداخت میکنند ‌اعم از اینکه به عنوان پیش پرداخت یا مازاد برگشتی باشد مشمول مالیات شرکت نخواهد بود. این وجوه در محاسبه درآمد مشمول مالیات کشاورزی‌ عضو منظور خواهد شد. تبصره 3 - مالیات مازاد برگشتی و سود سهام اتحادیه‌ ها به عنوان علی ‌الحساب مالیاتی شرکتهای عضو وصول و موقع محاسبه مالیات شرکت ‌علی‌ الحساب‌ های پرداختی منظور و اضافه دریافتی مسترد خواهد شد.

شرکتها و اتحادیه ‌های تعاونی از پرداخت حق تمبر سهام معافند.

در شرکتها و اتحادیه ‌های تعاونی ذخائر موضوع بندهای 1 و 2 ماده 15 این قانون که در دفاتر شرکت یا اتحادیه منظور شده است جزء‌ هزینه محسوب میشود.

(منسوخه 1396/01/30)- شرکتهای تعاونی مصرف‌ کنندگان - مسکن اعتبار کشاورزی و روستائی صیادان و کلیه اتحادیه‌های تعاونی از پرداخت ده درصد‌ مالیات موضوع صدر ماده 107 این قانون معافند.

درآمد شرکتهای تعاونی روستائی متشکل از افراد ساکن حوزه عمل شرکت که بامر کشاورزی مباشرت مستقیم دارند اعم از اینکه تحت‌ سرپرستی وزارت تعاون و امور روستاها با بانک عمران باشند همچنین شرکتهای تعاونی کارگری مصرف - مسکن و اعتبار و نیز اتحادیه‌ های آنها‌ همچنین شرکتهای تعاونی صنایع دستی و صیادان و آموزشگاهها و اتحادیه ‌های آنها بطور کلی از پرداخت مالیات معاف میباشند.

معافیت درآمد کلیه فعالیتهائی که طبق قانون مالیاتهای مستقیم مشمول معافیت شناخته شده است شامل شرکتها و اتحادیه ‌های ‌تعاونی که به همان فعالیتها اشتغال داشته باشند نیز خواهد بود.

(منسوخه 1396/01/30)- شرکتها و اتحادیه‌های تعاونی از پرداخت مالیاتهای اضافی موضوع مواد 166 و 167 قانون مالیاتهای مستقیم و اصلاحیه آن معاف ‌میباشند.

(منسوخه 1396/01/30)- شرکتها و اتحادیه‌های تعاونی اعتبار و شرکتهای تعاونی مسکن از لحاظ مالیات بهره تابع مقررات ماده 45 قانون مالیاتهای مستقیم ‌مصوب اسفند 1345 خواهند بود.

انتقالات قطعی و اجاره واحدهای مسکونی از طرف شرکتهای تعاونی مسکن باعضاء آنها مشمول مقررات مالیات بر درآمد املاک ‌قانون مالیات‌های مستقیم نخواهد بود لکن در موارد تشخیص علی‌الرأس درآمد مشمول مالیات طبق مقررات بخش مزبور تعیین خواهد شد.

(منسوخه 1396/01/30)- در مورد رسیدگی به اختلافات مالیاتی شرکتهای تعاونی نماینده وزارت تعاون و امور روستاها (‌و در مورد تعاونیهای کارگری نماینده ‌وزارت کار و امور اجتماعی) بجای نماینده موضوع بند (3) ماده 244 قانون مالیاتهای مستقیم در کمیسیون تشخیص شرکت میکند. ‌کمیسیون مجاز است با توجه به اطلاعاتی که از مراجع قانونی مربوط کسب میکند و رسیدگی هائی که بعمل میآورد ضرائب مالیاتی مصوب را در‌مورد شرکتها و اتحادیه‌های تعاونی تعدیل کند.

(منسوخه 1350/12/05)- در مورد رسیدگی باختلافات مربوط به بقایای مالیاتی شرکتها و اتحادیه‌های تعاونی نماینده وزارت تعاون و امور روستاها و در مورد‌ تعاونیهای کارگری نماینده وزارت کار و امور اجتماعی بجای نماینده مذکور در بند پ ماده 311 قانون مالیاتهای مستقیم در کمیسیون حل اختلاف ‌شرکت میکند.

(منسوخه 1396/01/30)- کلیه مقررات مربوط به معافیتهای مالیاتی راجع به شرکتهای تعاونی از هر قبیل که در قانون مالیاتهای مستقیم مصوب اسفند 1345 و ‌اصلاحیه آن منظور شده است ملغی میشود.

شرکت یا اتحادیه تعاونی میتواند زیان سالانه را با تصویب مجمع عمومی از حساب ذخیره قانونی غیرقابل تقسیم تأمین نماید و‌ نمیتواند قبل از انتقال مبالغ برداشتی مذکور به حساب ذخیره قانونی غیرقابل تقسیم، درآمد سالهای بعدی شرکت یا اتحادیه را تقسیم کند.

(اصلاحی 1350/12/05)- شرکتها و اتحادیه‌ های تعاونی در موارد زیر منحل میشود: 1 - کاهش سرمایه بمیزانی که ادامه عملیات مقدور و یا صلاح نباشد با تصویب مجمع عمومی فوق‌ العاده. 3 - اتمام برنامه ای که به موجب اساسنامه، شرکت برای انجام آن تأسیس شده است. 4 - تصمیم مجمع عمومی فوق‌ العاده. 5 - عدم تطبیق عملیات شرکت یا اتحادیه با اساسنامه و مقررات قانونی و یا تعطیل و عدم فعالیت آن در مهلت هائی که وزارت تعاون و امور ‌روستاها (‌یا وزارت کار و امور اجتماعی در مورد شرکتهای تعاونی کارگری) مقرر میدارد. تبصره (الحاقی 1354/02/24)- در صورتی که بعلل مذکور در بندهای 1 و 3 شرکت یا اتحادیه فعالیتی نداشته باشد وزارت تعاون و امور روستاها یا وزارت کار و امور‌ اجتماعی در مورد شرکتها و اتحادیه ‌های کارگری، بجانشینی مجمع عمومی فوق ‌العاده درباره انحلال شرکت یا اتحادیه و تعیین هیأت تصفیه و اعلام ‌آن به ثبت محل اقدام خواهد نمود. این حکم در مواردی نیز که شرکت یا اتحادیه طبق تصمیم مجمع عمومی فوق ‌العاده منحل گردیده ولی هیأت تصفیه تعیین نشده و یا اینکه هیأت تصفیه‌ به تشخیص وزارت مذکور نتواند به وظائف قانونی خود عمل کند اجرا خواهد شد. این حکم در مواردی نیز که شرکت یا اتحادیه طبق تصمیم مجمع عمومی فوق‌ العاده منحل گردیده ولی هیأت تصفیه تعیین نشده و یا اینکه هیأت تصفیه‌ به تشخیص وزارت مذکور نتواند به وظائف قانونی خود عمل کند اجرا خواهد شد.

در موارد مذکور در بند 5 ماده 120 وزارت تعاون و امور روستاها پیشنهاد انحلال شرکت یا اتحادیه مربوط را بشورای رسیدگی و‌داوری در اختلافات تعاونیها خواهد داد و تا اعلام نظر آن شورا دارای کلیه اختیارات پیش‌ بینی شده در مجمع عمومی عادی و فوق ‌العاده برای جلوگیری ‌از عملیات و فعالیتهای خلاف قانون شرکت یا اتحادیه مربوط خواهد بود.

شورای رسیدگی و داوری در اختلافات تعاونیها مکلف است ظرف یک هفته از تاریخ وصول پیشنهاد وزارت تعاون و امور روستاها ‌مراتب را به شرکت یا اتحادیه مورد نظر اعلام نماید تا در صورتی که بنظر آن وزارت اعتراض داشته باشد دلایل خود را ظرف 15 روز از تاریخ وصول ‌اخطار شورا کتباً ارسال دارد.

شورای رسیدگی و داوری در اختلافات تعاونیها مکلف است رأی خود را حداکثر ظرف دو ماه از تاریخ وصول پیشنهاد وزارت تعاون و ‌امور روستاها در مورد انحلال صادر نماید، آراء صادره قطعی و لازم ‌الاجراء است.

با ابلاغ تصمیم شورای رسیدگی و داوری در اختلافات تعاونیها مبنی بر انحلال شرکت یا اتحادیه وزارت تعاون و امور روستاها اقدام به انحلال آن و تعیین هیئت تصفیه کرده و درخواست لغو ثبت شرکت یا اتحادیه را از اداره ثبت خواهد کرد.

(اصلاحی 1350/12/05)- در تصفیه شرکت یا اتحادیه پرداخت تعهدات از محل دارائی آنها با رعایت تقدم بشرح زیر است: 1 - پرداخت بدهی های شرکت یا اتحادیه. 2 - پرداخت سهام اعضاء حداکثر بمیزان مبلغ اسمی هر سهم و سود سهام در صورتیکه مازاد تصفیه از حساب ذخیره غیرقابل تقسیم شرکت‌ بیشتر باشد. 3 - انتقال مانده تصفیه به حساب ذخیره قانونی غیرقابل تقسیم برای اقدامات مقرر طبق این قانون. تبصره (الحاقی 1350/12/05)- تصفیه امور شرکت یا اتحادیه تعاونی در مواردیکه در این قانون پیش‌ بینی نشده است بر اساس مقررات قانون شرکت‌ های سهامی انجام ‌خواهد گرفت.

هر یک از اعضاء هیئت مدیره و بازرسان و مدیرعامل در صورتیکه با سوء نیت بر خلاف اصول مقرر در این قانون و اساسنامه‌ های ‌مصوب مرتکب عملی شود که موجب زیان شرکت گردد علاوه بر جبران زیان وارده به حبس تأدیبی از سه ماه تا شش ماه محکوم خواهد شد.

هر یک از اعضاء هیئت مدیره و بازرسان و مدیرعامل به مجمع عمومی گزارش خلاف واقع بدهد بحبس تأدیبی از سه ماه تا ششماه‌ با جزای نقدی از 30/000/000 تا 100/000/000 ریال و یا به هر دو مجازات محکوم خواهد شد.

هر یک از مدیران عامل یا اعضای هیئت مدیره یا بازرسان و یا کارکنان شرکتها و اتحادیه‌ های تعاونی مرتکب خیانت در امانت در مورد ‌وجوه و اموال شرکت یا اتحادیه گردد بحداکثر مجازات مقرره در ماده 241 قانون مجازات عمومی محکوم میشود. ‌ تبصره - رسیدگی باتهام هر یک از کارکنان سازمان ها و موسسات وابسته بدولت که بر حسب وظیفه سمت نظارت یا سرپرستی یا ارشاد یا ‌مداخله در اداره امور شرکتها یا اتحادیه‌ های تعاونی را دارند تابع قوانین و مقررات دیوان کیفر کارکنان دولت خواهد بود.

حسابرسانی که درباره نتیجه حسابرسی شرکت یا اتحادیه تعاونی گزارش خلاف واقع بدهند بحبس تأدیبی از شش ماه تا یکسال ‌محکوم میشوند.

هر یک از اعضاء شرکتهای تعاونی که با عدم انجام تعهد در معامله با شرکتی که عضو آن است عامداً به شرکت خسارت وارد کند علاوه ‌بر جبران خسارت به جزای نقدی از 15/000/000 تا 60/000/000 ریال محکوم خواهد شد. در مورد این ماده تعقیب با گذشت مدعی خصوصی موقوف ‌میشود.

وزارت تعاون و امور روستاها در تعقیب مجرمین و مطالبه خسارات ناشی از جرمهای پیش‌ بینی شده در این قانون در تمام مراحل ‌رسیدگی از هزینه دادرسی معاف میباشد. تبصره - رسیدگی بدعاوی مذکور خارج از نوبت بعمل خواهد آمد.

پس از صدور کیفرخواست در مورد جرائم مندرج در این قانون مراتب از طرف مراجع قضائی به شرکت یا اتحادیه مربوط اعلام میشود ‌و در این صورت‌ متهم از سمت خود در شرکت یا اتحادیه برکنار میگردد.

وزارت تعاون و امور روستاها برای ارشاد و نظارت و سرپرستی شرکتها و سازمانهای تعاونی به تدریج و متناسب با امکانات خود ‌عهده ‌دار وظائف زیر است: 1 - تربیت کارشناسان تعاونی و کمک مالی و فنی بتأسیس و اداره مراکز آموزش و تحقیقات تعاونی. 2 - تربیت و تعلیم نیروی انسانی مورد نیاز شرکتها و سازمان های تعاونی مانند مدیران عامل و حسابداران و حسابرسان. 3 - اجرای برنامه‌ های ترویج و آموزش برای تفهیم و تعمیم اصول و روشهای تعاونی. 4 - تحقیقات آماری و مطالعه درباره فعالیت تعاونی ها و اظهار نظر و اتخاذ تصمیم نهائی در زمینه اجرای طرحهای اساسی تعاونی‌ ها که وسیله سایر ‌سازمان های دولتی و خصوصی تهیه میشود. 5 - اعمال کمکهای فنی و اداری و مالی در موارد لازم به منظور اداره صحیح تعاونیها. 6 - تهیه اساسنامه و آئین ‌نامه ‌های نمونه و فرمها و دفاتر مورد لزوم برای انواع شرکتها و اتحادیه ‌های تعاونی و همچنین کمک بتنظیم آئین ‌نامه‌ های ‌استخدامی کارکنان موظف در شرکتها و اتحادیه‌ های تعاونی. 7 - جلوگیری از فعالیت شرکتها و سازمانهائی که با به کار بردن نام تعاون عملیات آنها مخالف اصول تعاون و هدفهائی است که در این قانون ‌تصریح شده است. 8 - تعیین خط مشی کلی در امور آموزشی و اداری و اعتباری سازمان های تعاونی از طریق پیشنهاد بشورای عالی هم آهنگی تعاونی های کشور(‌مندرج در فصل 23 این قانون) و اجرای تصمیمات آن و هم آهنگ کردن کلیه فعالیتهای تعاونی کشور در رشته ‌های تعاونی. 9 - نظارت بر اجرای این قانون و سایر قوانین موضوعه درباره عملیات و وظایف شرکتها و اتحادیه ‌های تعاونی. 10 - تشکیل تدریجی کنگره تعاونیهای هر رشته در استانها و فرمانداریهای کل به منظور کمک بتشکیل اتحادیه ‌های نظارت و هم آهنگی مناطق و ‌اتحادیه‌ های مرکزی. تبصره (الحاقی 1352/04/09)- وزارت تعاون و امور روستاها عندالاقتضاء میتواند برای نظارت بر اداره امور شرکتها و اتحادیه‌ های تعاونی تهیه و توزیع در حدود مقررات ‌پیش‌ بینی شده در این قانون به اتاق اصناف پایتخت نمایندگی بدهد.

اتحادیه مرکزی هر یک از رشته‌ های تعاونی نماینده آن رشته است که بشرح زیر تشکیل میشود: 1 - اتحادیه مرکزی تعاونیهای کشاورزی و روستائی. 2 - اتحادیه مرکزی تعاونیهای مصرف. 3 - اتحادیه مرکزی تعاونیهای کار و پیشه.

تشکیلات تعاونی در کشور بشرح زیر خواهد بود: الف - در هر منطقه تعاونی: 1 - انواع شرکتهای تعاونی و اتحادیه‌ های مربوط به منظور توسعه عملیات اقتصادی. 2 - اتحادیه نظارت و هم آهنگی تعاونی های رشته‌های سه ‌گانه. 3 - اتحادیه‌های اعتباری موضوع فصل هفتم این قانون. 4 - سازمان اداری وزارت تعاون و امور روستاها. ب (اصلاحی 1350/12/05)- تشکیلات تعاونی مرکزی: 1-سازمان مرکزی تعاون 2- سازمان مرکزی تعاون روستائی 3 - شورای عالی هم آهنگی تعاونیهای کشور. 4 - شورای رسیدگی و داوری در اختلافات تعاونیها. 5 - بانک تعاون کشاورزی ایران. 6 - اتحادیه مرکزی تعاونیهای کار و پیشه. 9 - اتحادیه مرکزی تعاونیهای کشاورزی و روستائی. 10 - اتحادیه مرکزی تعاونیهای مصرف.

(اصلاحی 1350/12/05)- شورای عالی هم آهنگی تعاونیهای کشور که دبیرخانه و محل تشکیل جلسات آن در وزارت تعاون و امور روستاها خواهد بود، به ریاست وزیر تعاون و امور روستاها و با عضویت مقامات زیر تشکیل میگردد. رئیس هیئت مدیره اتحادیه مرکزی تعاونیهای کشاورزی و روستائی. ‌رئیس هیئت مدیره اتحادیه مرکزی تعاونیهای مصرف. ‌رئیس هیئت مدیره اتحادیه مرکزی تعاونیهای کار و پیشه. ‌رئیس بانک تعاون کشاورزی ایران. ‌رئیس کل بانک رفاه کارگران. ‌رئیس هیئت مدیره سازمان مرکزی تعاون روستائی ایران. ‌نماینده وزارت کار و امور اجتماعی. ‌یکنفر کارشناس تعاونی بانتخاب وزیر تعاون و امور روستاها. رئیس سازمان مرکزی تعاون تبصره - مادام که اتحادیه‌های مرکزی تعاونیها تشکیل نشده است وزیر تعاون و امور روستاها قائم مقام آنها در جلسات شورا خواهد بود.

آئین ‌نامه وظائف شورای عالی هم آهنگی تعاونیهای کشور از طرف دبیر شورا تهیه و پس از تصویب شورا به مورد اجرا گذاشته میشود. تبصره (الحاقی 1350/12/05)- رئیس سازمان مرکزی تعاون دبیر شورای عالی هم آهنگی تعاونیهای کشور خواهد بود.

شورای رسیدگی و داوری در اختلافات تعاونیها با شرکت نماینده قضائی دادستان کل کشور، نماینده وزارت تعاون و امور روستاها، ‌نماینده وزارت کار و امور اجتماعی، سه نفر کارشناس تعاونی بانتخاب وزیر تعاون و امور روستاها و نمایندگان اتحادیه‌ های مرکزی تعاونیها (پس از‌تشکیل) به منظور اعلام نظر در مواردی که در این قانون و آئین ‌نامه اجرائی آن و یا اساسنامه شرکتها و اتحادیه‌ های تعاونی تصریح شده است تشکیل ‌میشود. تبصره 1 (الحاقی 1350/12/05)- شورا برای هر دوره یکساله رئیس و دبیر خود را از بین اعضاء انتخاب خواهد کرد. تبصره 2 (الحاقی 1350/12/05)- محل تشکیل جلسات شورا وزارت تعاون و امور روستاها خواهد بود و آئین ‌نامه وظایف آن توسط دبیر شورا تهیه و پس از تصویب شورا به مورد اجرا گذارده میشود.

وزارت تعاون و امور روستاها به منظور نظارت و ارشاد تعاونی ها مجاز به حسابرسی آنها میباشد و در عین حال میتواند طبق ‌آئین ‌نامه ‌ای که تنظیم خواهد کرد اجازه حسابرسی شرکتها و اتحادیه‌ های تعاونی عضو اتحادیه نظارت و هم آهنگی را برای دوره ‌های معین باتحادیه ‌مذکور بدهد و یا این اجازه را برای ادوار بعدی تمدید کند. تبصره 1 - وزارت تعاون و امور روستاها با مشاهده نقص یا تخلفی در کار حسابرسی اتحادیه نظارت و هم آهنگی مربوط میتواند در هر هنگام ‌اجازه قبلی را لغو کند. تبصره 2 - در مورد حسابرسی شرکتهای تعاونی کارگری وزارت تعاون و امور روستاها بوزارت کار و امور اجتماعی نمایندگی برای انجام این ‌وظیفه خواهد داد تا طبق ضوابط مصوب شورای عالی هم آهنگی تعاونی های کشور حسابرسی را انجام داده و نتیجه را بوزارت تعاون و امور روستاها ‌اعلام دارد.

شرکتها و اتحادیه‌ های تعاونی موظفند نسخه‌ ای از ترازنامه هر سال یا دوره مالی و حساب سود و زیان دوره مربوط را حداکثر ظرف یک هفته پس از تنظیم به اتحادیه نظارت و هم آهنگی مربوط و در صورتی که این اتحادیه تشکیل نشده باشد به اداره کل تعاون و امور روستاهای محل (‌یا ‌اداره کار و امور اجتماعی در مورد شرکتهای تعاونی کارگری) ارسال دارند.

حسابرسی شرکتها و اتحادیه ‌های تعاونی طبق آئین ‌نامه ‌ای خواهد بود که از طرف وزارت تعاون و امور روستاها تنظیم و به مورد اجرا ‌گذاشته خواهد شد.

شرکتها و اتحادیه‌های تعاونی روستائی که قبل از تصویب این قانون به ثبت رسیده‌اند بنا به تشخیص وزارت تعاون و امور روستاها به تدریج وضع خود را با این قانون تطبیق خواهند داد.

مطالبات شرکتها و اتحادیه ‌های تعاونی از اعضاء خود جزء مطالبات ممتازه است.

شرکتها و اتحادیه‌های تعاونی از پرداخت حق‌الثبت و نصف تعرفه آگهی ثبت در روزنامه رسمی کشور معافند.

وزارت تعاون و امور روستاها نمونه دفاتر مالی و حسابداری شرکتها و اتحادیه‌ های تعاونی را تهیه خواهد کرد که پس از تأئید وزارت ‌دارائی به جای دفاتر قانونی مقرر در قانون تجارت در اختیار آنها قرار گیرد و دفاتر مذکور در حکم دفاتر قانونی خواهد بود.

(اصلاحی 1350/12/05)- وزارت تعاون و امور روستاها در صورت ملاحظه تخلف در اداره امور شرکتها یا اتحادیه‌ های تعاونی و یا در مواردی که یک یا چند نفر از‌اعضاء هیئت مدیره یا مدیرعامل یا بازرسان قادر به انجام وظایف خود نباشند با استفاده از کلیه اختیارات پیش‌ بینی شده برای مجمع عمومی عادی و‌ فوق‌ العاده شرکت یا اتحادیه مربوط میتواند شرکت یا اتحادیه مذکور را منحل کند یا اعضاء مزبور را برکنار و جانشین آنان را در درجه اول از بین اعضاء ‌و در غیراین صورت‌ بطور موقت تا تشکیل مجمع عمومی از اشخاص صاحب صلاحیت دیگر تعیین نماید. ‌در مورد شرکتها و اتحادیه‌ های تعاونی کارگران «موضوع تبصره ماده 18 و ماده 90 این قانون» نسبت به تعیین هیئت مدیره و مدیرعامل و بازرسان با ‌نظر وزارت کار و امور اجتماعی اقدام خواهد شد.

سازمان تعاون مصرف کادر نیروهای مسلح شاهنشاهی از شمول این قانون مستثنی است و وظائفی را که بر عهده دارد مستقلاً طبق ‌مقررات و اساسنامه و آئین ‌نامه‌ های مخصوص بخود انجام خواهد داد.

کلیه قوانین و مقررات مغایر با این قانون ملغی است و در قوانین بعدی نیز نسخ یا اصلاح مواد و مقررات این قانون باید صریحاً قید شود.

این قانون به مدت پنجسال به صورت آزمایشی اجرا خواهد شد و هرگاه در این مدت وزارت تعاون و امور روستاها با توجه به نتایج‌ تحقیقات انجام شده وسیله مرکز تحقیقات روستائی این وزارت (موضوع ماده 15 قانون تشکیل شرکتهای سهامی زراعی) که از این پس مرکز‌ تحقیقات وزارت تعاون و امور روستاها نامیده خواهد شد تغییرات و اصلاحاتی را در این قانون لازم تشخیص دهد جهت تصویب به کمیسیونهای‌ تعاون و امور روستاهای مجلسین تقدیم مینماید و این تغییرات و اصلاحات پس از تصویب قابل اجراست. ‌دولت مکلف است در پایان مدت پنجسال لایحه نهائی را جهت تصویب مجلسین تقدیم نماید، مادام که لایحه نهائی به تصویب نرسیده مقررات این‌ قانون و مصوبات کمیسیونهای مذکور لازم‌ الاجرا خواهد بود.

قانون فوق مشتمل بر یکصد و چهل و نه ماده و چهل و یک تبصره پس از تصویب مجلس سنا در تاریخ روز چهارشنبه پنجم خرداد ماه 1350 در جلسه‌ روز یکشنبه شانزدهم خردادماه یکهزار و سیصد و پنجاه به تصویب مجلس شورایملی رسید. ‌رئیس مجلس شورای ملی - عبدالله ریاضی