استعلام
-1بر اساس ماده » 89قانون تشکیلات ،وظایف و انتخابات شوراهای اسلامی کشور و انتخاب شهرداران« به
منظور رسیدگی به شکایات مبنی بر انحراف شوراها از وظایف قانونی هیات مرکزی حل اختلاف و رسیدگی به
شکایات جهت رسیدگی به شکایات از شورای استان و شورای عالی استانها و شورای شهر تهران تشکیل میشود.
همچنین است هیات حل اختلاف و رسیدگی به شکایات استان و هیات حل اختلاف و رسیدگی به شکایت شهرستان.
بعضی بر این نظرند که برای رسیدگی به شکایات مطروحه از طرف سازمان بازرسی کل کشور ،سازمان بازرسی
باید گزارش خود را برای استاندار یا فرماندار ارسال و نامبردگان این گزارش را به هیات حل اختلاف و رسیدگی
به شکایات استان ارسال نمایند .در مقابل برخی عقیده دارند که قانونگذار در بند »د« ماده 2قانون تشکیل سازمان
بازرسی کل کشور مقرر داشته» :در مواردی که گزارش بازرسی متضمن اعلام وقوع جرمی است چنانچه جرم
دارای حیثیت عمومی باشد رئیس سازمان یا مقامات ماذون از طرف وی یک نسخه از گزارش را با دلایل و
مدارک مربوط برای تعقیب و مجازات مرتکب به مرجع صالح قضایی ارسال و موضوع را تا حصول نتیجه نهایی
پیگیری نمایند و در مورد تخلفات اداری انضباطی و انتظامی مستقیما مراتب را به مراجع ذیربط منعکس نموده و
پیگیری لازم را به عمل آورند مراجع رسیدگی کننده مکلفند وقت رسیدگی و جهت حضور را به اطلاع سازمان
بازرسی کل کشور برسانند«.
مراجع ذیربط برای رسیدگی به جرایم و تخلفات مراجعی هستند که برای رسیدگی به موضوعات و موارد مختلف
در قوانین و مقررات موضوعه پیشبینی شدهاند با این وصف صلاحیت و اختیار سازمان بازرسی کل کشور در
انعکاس و ارسال گزارش تخلفات اعضای شوراهای اسلامی مبتنی بر ماده 93قانون تشکیلات و انتخابات
شوراهای اسلامی کشور و انتخاب شهرداران نمیباشد ،بلکه مبتنی بر اختیار حاصله به موجب قانون و مقررات
خاص این سازمان است و لذا سازمان به طور خاص و منبعث از اختیارات قانونی خود صالح به انعکاس تخلفات
ارتکابی از سوی اعضای مزبور به هیاتهای حل اختلاف است .ظرف ده روز از تاریخ وصول اعتراض تشکیل
جلسه داده و به موضوع رسیدگی و اعلام نظر نماید در صورتی که شورا در بررسی مجدد از مصوبه مورد اختلاف
عدول ننماید موضوع برای تصمیمگیری نهایی به هیات حل اختلاف ذیربط ارجاع میشود .هیات مزبور مکلف
است ظرف بیست روز به موضوع رسیدگی و اعلام نظر نماید.
بعضی از حقوقدانان بر این نظرند که بر اساس بند 1ماده » 89قانون تشکیلات وظایف و انتخابات شوراهای
اسلامی کشور و انتخاب شهرداران« و با توجه به شرح وظایف و اختیارات اعطایی مقنن به هیات مرکزی هیات
مرکزی حل اختلاف و رسیدگی به شکایات به شرح تبصره 2اخیرالذکر و با توجه به ماده 6قانون تشکیل سازمان
بازرسی کل کشور که مراجع قضایی و هیاتهای رسیدگی به تخلفات اداری انضباطی و انتظامی را فصلالخطاب
قرار داده ،هیات مرکزی حل اختلاف و رسیدگی به شکایات را مشمول ماده 6قانون مرقوم ندانسته و لذا این هیات
حق رسیدگی به موارد اعلامی از سازمان بازرسی را ندارد .در مقابل برخی دیگر بر این عقیده هستند که ماده 80
قانون شوراها اشاره به مسئولان ذیربط داشته و در تبصره 1آن به مسئولان دستگاههای اجرایی اشاره دارد که بر
اساس ماده 5قانون مدیریت خدمات کشوری ،سازمان بازرسی دستگاه اجرایی محسوب و لذا حق اعتراض برای آن
محفوظ است و از طرفی قید "اشخاص" در تبصره 2ماده مذکور به صورت مطلق آمده و لذا مشمول اشخاص
حقوقی دولتی نیز میگردد.
با توجه به مراتب فوق ،در خصوص -1 :صلاحیت سازمان بازرسی در ارسال مستقیم گزارش مربوط به تخلفات
اعضای شورای اسلامی شهرها به هیات حل اختلاف و رسیدگی به شکایات استان
-2صلاحیت سازمان بازرسی در اجرای تبصره 2ماده 80قانون شوراها مبنی بر حق اعتراض و ارسال مستقیم
گزارش ایرادات مربوط به مصوبات شوراهای اسلامی شهرها به هیات مرکزی حل اختلاف و رسیدگی به شکایات
ارشاد نمایید.
پاسخ اداره کل حقوقی
منظور از »اشخاص« در تبصره 2ماده 90قانون تشکیلات ،وظایف و انتخابات شوراهای اسلامی کشور و انتخاب
شهرداران مصوب 1375با اصلاحات و الحاقات بعدی )که در فرض استعلام شماره ماده 80 ،قید شده است( که به
تقاضای آنها مصوبات مغایر قانون در هیأت مرکزی حل اختلاف قابل رسیدگی است ،اشخاصی است که در تبصره
یک این ماده حق اعتراض به مصوبات شورای عالی استانها را دارند و شامل سازمان بازرسی کل کشور نمیشود؛
بدیهی است که سازمان مذکور میتواند مراتب اعتراض خود را از طریق اشخاص یادشده در هیأت مرکزی حل
اختلاف مطرح کند.
دکتر احمد رفیعی
مدیرکل حقوقی قوه قضاییه