نظریه مشورتی ۷/۹۹/۷۷۴

مطابق ماده 24قانون مدنی و بند 6ماده 96قانون شهرداریها مصوب 1334با اصلاحات و الحاقات بعدی کوچههای بنبست به عنوان ملک عمومی محسوب نمیشوند؛ بلکه ملک مالکان اهالی کوچه محسوب میشوند. -1چنانچه در نقشه طرح تفصیلی شهری کوچه بنبست قدیمی ،بنباز تعریف شده باشد؛ به طوری که به کوچه مقابل متصل شود ،آیا مالکان هر کدام از این کوچهها که تحت عنوان حقوق مکتسب یا هر عنوان دیگری به این امر اعتراض دارند ،حق طرح دعوا جهت اصلاح نقشه طرح تفصیلی مبنی بر اعاده به وضعیت بنبست را دارند؟ -2درصورت مثبت بودن پاسخ ،رسیدگی به موضوع در صلاحیت دیوان عدالت اداری است یا دادگاههای عمومی حقوقی؟ لا به ملکیت شهرداری درآمده است ،آیا شهرداری -3در فرض سؤال که کوچه بنبست به بنباز تبدیل شده و عم ً مکلف به پرداخت بهای عادله روز آن به نسبت قدرالسهم به مالکان کوچه است؟ -4مطابق ماده 8قانون نحوه خرید و تملک اراضی برای اجرای برنامههای عمومی ،نظامی و عمرانی دولت مصوب 1358شورای انقلاب با اصلاحات و الحاقات بعدی که پیش از اجرای هر طرح باید بدو ًا حقوق مربوط به مالک پرداخت شود ،آیا در این مورد هم بدو ًا باید حقوق مالکان کوچه بنبست پرداخت شود؟

-1مستفاد از ماده 24قانون مدنی و تبصره 6ماده 96قانون شهرداری مصوب 1334با اصلاحات و الحاقات بعدی ،کوچههای بنبست ملک شخصی اهالی همان کوچه میباشد و ملک عمومی محسوب نمیشود .لیکن چنانچه در طرحهای شهری کوچه بنبست به بنباز تبدیل شود ،از آنجا که طرحهای شهری در اجرای قواعد حقوق عمومی و تأمین منافع عمومی تصویب میشود ،امکان اعاده به وضع سابق را در صورت رعایت قوانین و مقررات مربوطه نخواهند داشت .بدیهی است ترتیبات حاکم بر تصویب طرحهای تفصیلی ،جامع و یا هادی بر اساس مقتضیات و تأمین منافع و حقوق عمومی شهروندان اتخاذ شده است و باید اجرای آن محترم شمرده شود .لیکن امکان طرح دعوی در کلیه موارد حقی است که در اصل سی و چهارم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران به رسمیت شناخته شده است. -2چنانچه اهالی به تصویب طرح تفصیلی اعتراضی داشته باشند ،شکایت از طرح مذکور را که شکایت از تصمیمات شورای عالی شهرسازی و معماری محسوب میشود ،باید مطابق ترتیبات مقرر قانونی در دیوان عدالت اداری طرح کنند. -3در شهرداری اجرای نقشه طرحهای شهری که به موجب آن املاک خصوصی شهروندان به تملک شهرداری در میآید ،شهرداری مکلف به پرداخت قیمت روز مطابق قوانین و مقررات است .بدیهی است پرداخت بهای روز مطابق ترتیبات مقرر قانونی پیش از اجرای طرح ضروری است و در صورت عدم پرداخت و عدم اجرای قوانین مربوطه و اجرای طرح توسط شهرداری ،حق طرح دعوی در دادگاههای حقوقی برای دریافت بهای ملک و خسارات وارده برای مالکین متضرر وجود خواهد داشت/.ت دکتر احمد رفیعی مدیرکل حقوقی قوه قضاییه