نظریه مشورتی ۷/۹۹/۶۲۸

چنانچه در درخواست تعیین داور پس از ابلاغ به خوانده دعوا جهت معرفی داور ،وی ادعای جعلیت قرارداد راجع به داوری را مطرح کند ،تکلیف دادگاه چیست؟ توضیح آن که رویههای قضایی پیرامون موضوع به شرح زیر است: -1برخی بر این عقیدهاند که دادگاه در راستای ماده 461قانون آیین دادرسی دادگاه های عمومی و انقلاب در امور مدنی مصوب 1379باید بدواً به ادعای جعلیت رسیدگی و در صورت احراز اصالت قرارداد راجع به داوری نسبت به تعیین داور اقدام کند .استدلال این گروه بدین شرح است که اولاً مواد قبل و بعد از ماده موصوف ،همگی پیرامون تعیین داور است نه اجرای رأی داوری؛ ثانیاً در مواد 478و 479قانون یاد شده امکان رسیدگی داور به بحث جعلیت مطرح نشده است .ثالثاً ،چنانچه به ادعای جلعیت رسیدگی نشود ،خوانده قادر به طرح دعوای ابطال رأی داور به استناد بند 7ماده 489این قانون خواهد بود و بر این اساس عدم اتخاذ تصمیم پیرامون موضوع و احاله کردن آن به طرح دعوای ابطال رأی داور که مستلزم صرف وقت و هزینه برای طرفین است ،امری مغایر با عدالت و انصاف است. -2برخی دیگر معتقدند دادگاه باید بدواً و ادعای جعلیت را بررسی کند؛ اما این امر در قالب دفاع قابل پذیرش نیست. بر این اساس پرونده درخواست تعیین داور باید با دستور اداری مقید به وقت نظارت شود و خوانده به طرح دعوای اثبات جعلیت ارشاد شود و پس از رسیدگی به دعوای اثبات جعلیت با توجه به نتیجه قطعی آن در خصوص درخواست تعیین داور اتخاذ تصمیم گردد. -3برخی نیز بر این عقیدهاند که نظارت دادگاه در مرحله تعیین داور ،امری شکلی و ظاهری است و رسیدگی به ایراد مطروحه در زمان تعیین داور وجاهتی نداشته و مغایر با فلسفه داوری و سرعت در رسیدگی است .بر این اساس باید داور تعیین و پس از صدور رأی داور چنانچه شخص مدعی جعلیت است ،دعوای ابطال رأی داور مطرح کند.

رسیدگی به دعاوی بر اساس اصل یکصد و پنجاه و نهم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران و مقررات قانون آیین دادرسی دادگاههای عمومی و انقلاب در امور مدنی مصوب 1379و ماده 4اصلاحی قانون تشکیل دادگاههای عمومی و انقلاب مصوب 1373با اصلاحات و الحاقات بعدی در صلاحیت دادگاههای عمومی حقوقی است و شرط یا قرارداد داوری امری خلاف اصل و صرفاً مانع صلاحیت دادگاهها براساس اراده طرفین است؛ لذا در هر موردی که نسبت به اصل معامله یا قرارداد راجع به داوری بین طرفین اختلافی باشد ،از جمله ادعای جعل قرارداد داوری ،طبق ماده 461 قانون آیین دادرسی دادگاههای عمومی و انقلاب در امور مدنی مصوب 1379دادگاه باید ابتدا به آن رسیدگی و و وجود قرارداد داوری را احراز و سپس تعیین داور کند .همچنین برای رسیدگی به ادعای جعل ،الزام مدعی جعل به طرح دعوای اثبات جعلیت ضرورت ندارد و دادگاه طبق مقررات مواد 219به بعد قانون یاد شده به ادعای مجعول بودن قرارداد داوری رسیدگی میکند و در صورت اثبات ،از تعیین داور خودداری و در صورت اثبات اصالت قرارداد داور را تعیین میکند. دکتر احمد رفیعی مدیرکل حقوقی قوه قضاییه