نظریه مشورتی ۷/۹۹/۵۵۲

در پرونده حقوقی با موضوع مطالبه وجه دادگاه پس از رسیدگی حکم به محکومیت غیابی خوانده به پرداخت وجه خواسته را صادر نموده است خواهان پس از قطعیت حکم درخواست اجراییه نموده و دادگاه پس از صدور اجراییه و اخذ ضامن معتبر پرونده اجرایی تشکیل و در حین اجرای مشخص میشود که خوانده در زمان صدور رای فوت نموده بودند با توجه به اینکه در زمان تقدیم دادخواست خوانده در قید حیات بوده و در حین رسیدگی فوت کردهاند و دادگاه بدون اینکه اطلاعی از این قضیه داشته باشد رای محکومیت غیابی خوانده را صادر نموده است حال خواهشمند است بفرمایید: -1وضعیت اجرایی صادره چگونه خواهد بود؟ -2در صورتی که اجرایی مستند به ماده 11قانون اجرای احکام مدنی ابطال گردد وضعیت رای صادره چگونه خواهد بود؟ -3آیا میتوان اجراییه را به وارث ابلاغ نمود تا در صورتی که احد از وراث به رای صادره اعتراض نماید نسبت به نقض رای و رسیدگی به طرفیت وراث اقدام شود؟ -4در صورتی که ابلاغ رای به وراث صورت گیرد لکن اعتراضی از سوی ایشان واصل نشود ادامه عملیات اجرایی صحیح خواهد بود یا نه؟ -5با توجه به اینکه رای صادره آیا شخص متوفی اساسا صحیح نبوده آیا میتوان در اجرای ماده 477قانون آیین دادرسی کیفری اقدام نمود.

1-4چنانچه در جریان رسیدگی ،خوانده فوت نماید و دادگاه به دلیل عدم اطلاع از فوت وی حکم صادر کند ،در این مورد ابلاغ حکم به فرد متوفی فاقد اثر قانونی است و مطابق ماده 302قانون آیین دادرسی دادگاههای عمومی و انقلاب در امور مدنی مصوب ،1379هیچ حکم یا قراری را نمیتوان اجرا نمود مگر اینکه به طرفین یا وکیل آنان ابلاغ شده باشد .بنابراین مادام که رأی صادره به نحو قانونی ابلاغ نشود و مواعد قانونی و حق واخواهی و تجدیدنظرخواهی سپری نشود ،به لحاظ عدم قطعیت ،قابلیت اجرا ندارد و بدیهی است ،اگر جانشین یا جانشینان خوانده متوفی به دادگاه معرفی و رأی صادره به آنان ابلاغ شود و ایشان در مهلت مقرر قانونی ،حسب مورد واخواهی یا تجدیدنظرخواهی نمایند ،وفق مقررات به آن رسیدگی و رأی مقتضی صادر میشود؛ ولی اگر ایشان واخواهی یا تجدیدنظرخواهی ننمایند ،پس از قطعیت ،قابلیت اجرا خواهد داشت؛ بر این اساس اجراییه که به نام متوفی تنظیم وابلاغ شده است ،وفق ماده 11قانون اجرای احکام مدنی مصوب 1356باید باطل شود. -5با توجه به لزوم ابلاغ رأی به ورثه و عدم قطعیت دادنامه و حق واخواهی و تجدیدنظرخواهی ایشان اعمال مقررات ماده 477قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1392منتفی است. دکتر احمد رفیعی مدیرکل حقوقی قوه قضاییه