استعلام
با توجه به تبصره الحاقی ماده 37قانون مجازات اسلامی که بیان میدارد چنانچه در اجرای مقررات این ماده یا سایر
مقرراتی که به موجب آن مجازات تخفیف مییابد حکم به حبس کمتر از نود و یک روز صادر شود به مجازات
جایگزین مربوط تبدیل میشود و با توجه به بند 2ماده 3قانون وصول برخی از درآمدهای دولت و مصرف آن در
موارد معین که وفق آن جزای نقدی اختیاری است و ماده 66و 67قانون مجازات اسلامی چنانچه حداقل مجازات
جرمی با توجه به قانون کاهش مجازات حبس تعزیری سه ماه یا زیر سه ماه حبس باشد و دادگاه وفق تبصره الحاقی
ماده 18قانون مجازات اسلامی بخواهد حداقل حبس را در نظر بگیرد آیا دادگاه میتواند مجازات حبس را مورد
حکم قرار دهد یا اینکه الزاما بایستی جزای نقدی یا جایگزین حبس مورد حکم قرار گیرد؟
پاسخ اداره کل حقوقی
رییس محترم شعبه 106دادگاه کیفری دو شهرستان اراک
با سلام و دعای خیر؛
بازگشت به استعلام شماره 9012/1054/720مورخ 1399/4/23به شماره ثبت وارده 499مورخ
،1399/4/24نظریه مشورتی این اداره کل به شرح زیر اعلام میشود:
اولاً ،تبصره ماده 37قانون مجازات اسلامی الحاقی 1399در مقام تخفیف مجازات است؛ در حالی که مقررات مواد
67 ،66و 73قانون مذکور در مقام تعیین مجازات جایگزین حبس است؛ بنابراین در اعمال این دو نهاد ارفاقی
تعارضی وجود ندارد و هر کدام حسب اقتضاء از سوی دادگاه صادرکننده رأی مورد استناد و عمل قرار میگیرد.
چنانچه در اجرای بند »ب« ماده 37قانون مجازات اسلامی اصلاحی ،1399مجازات حبس درجه شش به میزان دو
درجه تقلیل یابد و طبق تبصره ذیل همان ماده حکم به حبس کمتر از نود و یک روز صادر شود ،به استناد تبصره
مذکور و رأی هیأت عمومی دیوان عالی کشور به شماره 746مورخ 29/10/1394و ماده 65قانون مجازات
اسلامی مصوب 1392تعیین مجازات جایگزین مربوط به سه ماه حبس و کمتر الزامی است.
ثانیاً ،در مواردی که مجازات قانونی جرمی به موجب قانون کاهش مجازات حبس تعزیری مصوب 1399کاهش
یافته باشد در واقع این مجازات )که جایگزین مجازات سابق شده است( مجازات قانونی جرم بوده و معیار تعیین
درجه مجازات )از جمله بند 2ماده 3قانون مذکور در فرض استعلام( است.
ثالثاً ،بر اساس تبصره ماده 37قانون مجازات اسلامی الحاقی ) 1399موضوع ماده 6قانون کاهش مجازات حبس
تعزیری( چنانچه حکم به حبس کمتر از نود و یک روز صادر شود ،به مجازات جایگزین مربوط تبدیل میشود.
بنابراین دادگاه بر اساس مواد 70و 81قانون مجازات اسلامی مصوب 1392باید ضمن تعیین مجازات جایگزین،
مدت مجازات حبس را نیز تعیین کند تا در صورت تعذر اجرای مجازات جایگزین ،تخلف از دستورها یا عجز از
پرداخت جزای نقدی با رعایت ماده 81این قانون مجازات حبس اجرا شود.
دکتر احمد رفیعی
مدیرکل حقوقی قوه قضاییه