استعلام
بازگشت به نامه شماره 9000/3885/500مورخ 1399/3/20در خصوص قانون کاهش مجازات حبس تعزیری
مصوب 1399/2/23ابهامات و سوالات قضات محترم استان در خصوص قانون مذکور به شرح زیر به حضور عالی
اعلام میگردد:
-1با توجه به تخفیفی بودن قانون و تغییر صلاحیت محاکم با کاهش مجازات حبس آیا تبصره 3ماده 296قانون
آیین دادرسی کیفری در خصوص این قانون نیز تسری دارد آیا تفاوتی بین پرونده جاری و مختومه از حیث صلاحیت
رسیدگی به اقدامات بعدی هم چون تخفیف مجازات وجود دارد در صورت اینکه مطابق قانون فوقالذکر مجازات
جرمی به درجه 7یا 8تقلیل پیدا کرده باشد آیا دادسرا نیز میبایست مطابق تبصره ماده 296اقدام کند یا اینکه قرار
عدم صلاحیت صادر میکند؟
-2با توجه به تقلیل مجازات جزء آدم ربایی در بند »ب« ماده 1قانون فوقالذکر در فرضی که سن مجنی علیه کمتر
از 15سال است یا ربودن با وسایل نقلیه بوده یا به مجنی علیه آسیب جسمی یا حیثیتی وارد شده است آیا مطابق
قسمت دوم بند »ب« حبس درجه 5تعیین میشود یا به حداکثر مجازات حبس درجه4؟ چرا که قسمت اخیر ماده 621
ق.م.ا موارد تشدید مجازات را بیان کرده است
-3آیا مطابق بند »ت« ماده 1قانون ملاک صلاحیت و میزان خسارت در تخریب صرف اعلام شاکی است و در
صورت اختلاف بین طرفین تکلیف چیست اگر در دادگاه میزان خسارت با کارشناسی یا اعلام خود شاکی کمتر از
یک صد میلیون ریال برآورد گردد آیا دادگاه باید پرونده را به دادسرا ارسال نماید مضافا اینکه دو گانگی در رسیدگی
دادسرا و دادگاه نسبت به یک جرم به وجود میآید و باعث اطاله دادرسی شده که با اصل سرعت رسیدگی در
پروندههای کیفری منافات دارد.
-4آیا ماده 2قانون از جهات مخففه موضوع ماده 10قانون مجازات اسلامی است و واحد اجرای احکام میبایست
پروندههایی را که مطابق ماده 2اقدام نگردیده است را در راستای ماده 10یاد شده به دادگاه صادرکننده رای قطعی
ارسال نماید یا اینکه حسب سیاق ماده مذکور عطف به ماسبق نشده و ناظر به آینده میباشد؟
-5با توجه به ماده 3قانون و ماده 45الحاقی به قانون مبارزه با مواد مخدر در حبسهای ابد غیر حدی آیا ماده 3
یاد شده ناسخ ماده 45الحاقی است یا اینکه ماده 45الحاقی مخصص ماده 3قانون مذکور میباشد؟
-6آیا از عبارت حبسهای ابد بر حدی مقرر در قانون در ماده 3قانون حبسهای ابدی که در قانون ذکر نشده هم
چون ممسک در قتل خارج است یا حبسهای ابد غیر حدی خارج از قانون مجازات اسلامی هم چون مواد مذکور در
قانون مبارزه با مواد مخدر یا قانون تشدید مجازات مرتکبین ارتشاء و اختلاس و کلاهبرداری؟
-7با توجه به ماده بند »ب« ماده 6قانون ناظر بر ماده 37قانون مجازات اسلامی نظر به اینکه امکان تبدیل مجازات
حبس درجههای 5و 6وجود دارد چنانچه طی حکم سابقالصدور تنها مجازات متهم به لحاظ وجود جهات تخفیف
تقلیل یافته است آیا با پیش بینی امکان تبدیل حبس قاضی اجرای احکام کیفری مطابق ماده 10قانون مجازات
میبایست پرونده را جهت تبدیل به مجازات مساعدتر به دادگاه ارسال نماید یا اینکه با توجه به اختیار دادگاه به نوع
تخفیف تقلیل یا تبدیل اعمال ماده 10منتفی میباشد؟
-8آیا اعمال بند »ب« ماده 6قانون مبنی بر تبدیل حبس به مجازاتهای دیگر در حبسهای کمتر از یک سال منوط
به عدم امکان تبدیل حبس به مجازاتها جایگزین حبس است یا اینکه بند »ب« ماده 6در عرض مجازاتهای
جایگزین حبس قابلیت اعمال دارد؟
-9با توجه به ماده 12قانون فوقالذکر ناظر بر ماده 134قانون مجازات اسلامی اولا آیا جرایم درجه 7و 8با هم
جمع میشوند یا پس از تعیین مجازات تنها اشد اجرا میگردد ثانیا آیا سرقتهای موضوع مواد مختلف با مجازات
متفاوت یا جرم تام و شروع به آن از مصادیق جرایم ارتکاب مختلف محسوب میشوند یا خیر؟ به عبارت دیگر ملاک
در مختلف بودن جرایم چیست؟
-10با توجه به بند »الف« ماده 12قانون ناظر بر ماده 134قانون مجازات اسلامی چنانچه متهم جرایم مختلف قابل
گذشت مرتکب گردد و یکی از شکات گذشت نماید با توجه به تنها یک مجازات تعیین میگردد قبل و بعد از صدور
حکم چه اقدامی برای دادگاه یا واحد اجرای احکام متصور میباشد؟
-11نظر به اینکه ارزش مال مسروقه در برخی سرقتها در قابل گذشت بودن یا نبودن آن موثر است آیا ملاک
اظهارات شاکی است یا در صورت اختلاف بین طرفین باید استعلام یا کارشناسی شود قبل از اعلام گذشت.
-12نکته بسیار مهم این است که با توجه به عطف ماسبق شدن مقررات شکلی آیا میبایست کلیه پروندههایی که
سابقا در دادسرا مطرح شده و با تصویب این قانون مجازات تقلیل یافته و رسیدگی به آن در صلاحیت مستقیم دادگاه
است از آمار دادسرا کسر و به دادگاه ارسال شود آیا دادسرا باید به تحقیقات و رسیدگی ادامه دهد و تکلیف پروندههای
مطروحه در مرحله تجدیدنظر چیست آیا به اعتبار قانون کاهش مجازات حبس تعزیری و به لحاظ صلاحیت مستقیم
دادگاه آراء نقض و جهت رسیدگی مقدماتی به دادگاه ارسال شود یا همان صلاحیت اولیه دادسرا پذیرفته شود؟
-13آیا اطلاق عبارت تبصره لحاقی به ماده 37قانون مجازات اسلامی تبصره ماده 6قانون کاهش مجازات حبس
تعزیری تمام محدودیتها ضوابط جایگزینهای حبس مواد 73-67- 66قانون مجازات اسلامی را دستخوش نسخ و
تغییر کرده یا اینکه باید بین عبارات تبصره مذکور با ضوابط مجازاتهای جایگزین حبس جمع و ارتباط برقرار کرد؟
-14با توجه به بند »ب« ماده یک قانون کاهش مجازات حبس تعزیری آیا کیفیات مشدده مندرج در ماده 621
قانون مجازات اسلامی هنوز به اعتبار خود باقی است یا خیر؟
پاسخ اداره کل حقوقی
حجت الاسلام و المسلمین جناب آقای دکتر مصدق
معاون محترم حقوقی و امور مجلس قوه قضاییه
سلامٌ علیکم؛
احتراماً ،بازگشت به نامه شماره 9000/5059/500مورخ 1399/04/04به شماره ثبت وارده 415مورخ
1399/04/08در خصوص استعلام شماره 1/3019/9021مورخ 4/4/1399رییس کل محترم دادگستری استان
گلستان ،نظریه مشورتی این اداره کل به شرح زیر اعلام میشود:
سؤال -1با توجه به وجهه تخفیفآمیز قانون و کاهش مجازات حبس تعزیری مصوب 1399و تغییر صلاحیت محاکم
با کاهش مجازات حبس ،آیا تبصره 3ماده 296قانون آیین دادرسی کیفری در خصوص این قانون نیز تسری دارد؟
آیا بین پرونده جاری و مختومه از حیث صلاحیت رسیدگی به اقدامات بعدی همچون تخفیف مجازات تفاوتی وجود
دارد .در صورتی که مطابق قانون فوقالذکر مجازات جرمی به درجه هفت یا هشت تقلیل پیدا کرده باشد ،آیا دادسرا
نیز باید مطابق تبصره ماده 296اقدام کند یا اینکه از موارد صدور قرار عدم صلاحیت است؟
پاسخ سؤال 1الف -هرچند طبق بند »الف« ماده 11قانون مجازات اسلامی مصوب ،1392قوانین مربوط به صلاحیت
نسبت به جرایم سابق بر وضع قانون فوراً اجرا میشود؛ لیکن در فرض سؤال با توجه به ماده 403قانون آیین دادرسی
کیفری مصوب 1392و ملاک تبصره 3ماده 296این قانون ،دادگاه کیفری یک که رسیدگی به جرم درجه سه را
شروع کرده است ،با تصویب و لازمالاجرا شدن قانون کاهش مجازات حبس تعزیری مصوب ،1399به رغم تغییر
درجه جرم از درجه سه به چهار ،طبق قانون اخیرالذکر مکلف به ادامه رسیدگی است و نمیتواند قرار عدم صلاحیت
صادر کند.
1ب -نظر به صراحت بند »ب« ماده 10قانون مجازات اسلامی مصوب 1392که اشعار داشته »دادگاه صادرکننده
حکم قطعی«؛ لذا در فرض سؤال با توجه به اینکه حکم قطعی از سوی دادگاه کیفری یک صادر شده و دادگاه مذکور
در زمان رسیدگی صلاحیت رسیدگی را داشته است ،لذا اقدام بعدی مبنی بر تخفیف مجازات با لحاظ قانون )جدید(
لاحق ،با همان دادگاه خواهد بود.
1ج -با توجه به بندهای »الف« و »پ« ماده 11قانون مجازات اسلامی مصوب ،1392قوانین مربوط به صلاحیت
و شیوه دادرسی نسبت به جرایم سابق بر وضع قانون فوراً اجرا میشوند و از طرفی به موجب ماده 340قانون آیین
دادرسی کیفری مصوب ،1392انجام تحقیقات مقدماتی جرایم تعزیری درجه هفت و هشت که به طور مستقیم در
دادگاه مطرح میشود ،به عهده دادگاه مربوطه است؛ لذا در فرض سؤال ،ادامه انجام تحقیقات مقدماتی و رسیدگی به
عهده دادگاه کیفری ذیصلاح است.
سؤال -2با توجه به تقلیل مجازات جرم آدمربایی در بند »ب« ماده 1قانون کاهش مجازات حبس تعزیری مصوب
،1399در فرضی که مجنیٌعلیه کمتر از پانزده سال دارد یا ربودن با وسایل نقلیه بوده یا به مجنیٌعلیه آسیب جسمی
یا حیثیتی وارد شده است ،آیا مطابق قسمت دوم بند »ب« حبس درجه پنج تعیین میشود یا به حداکثر مجازات حبس
درجه چهار )چرا که قسمت اخیر ماده 621ق.م.ا موارد تشدید مجازات را بیان کرده است(؟
پاسخ سؤال –2با توجه به بند »ب« ماده 1قانون کاهش مجازات حبس تعزیری مصوب ،1399چنانچه ارتکاب
رکن مادی بزه آدمربایی موضوع ماده 621قانون مجازات اسلامی )تعزیرات( مصوب 1375با عنف یا تهدید باشد،
مجازات حبس درجه چهار؛ و در غیر این صورت )با حیله یا به هر نحو دیگر( مجازات مرتکب حبس درجه پنج خواهد
بود و در مواردی که سن مجنیٌعلیه کمتر از پانزده سال تمام باشد یا ربودن توسط وسیله نقلیه انجام پذیرد و یا به
مجنیٌعلیه آسیب جسمی یا حیثیتی وارد شود ،مجازات آن مطابق قسمت دوم ماده 621قانون مجازات اسلامی
)تعزیرات( مصوب ،1375حداکثر مجازات مقرر در قانون خواهد بود که با توجه به نحوه تعیین مجازات طبق قانون
کاهش مجازات حبس تعزیری ،مجازات مرتکب مشمول قسمت دوم ماده 621اصلاحی 23/2/1399و حسب مورد،
حداکثر حبس درجه چهار یا درجه پنج خواهد بود.
سؤال -3آیا مطابق بند »ت« ماده 1قانون کاهش مجازات حبس تعزیری ،ملاک صلاحیت و میزان خسارت در جرم
تخریب ،صرف اعلام شاکی است؛ در صورت اختلاف بین طرفین تکلیف چیست؟ اگر در دادگاه میزان خسارت با
کارشناسی یا اعلام خود شاکی کمتر از یک صد میلیون ریال برآورد شود ،آیا دادگاه باید پرونده را به دادسرا ارسال
کند؟ مضافاً اینکه دوگانگی در رسیدگی دادسرا و دادگاه نسبت به یک جرم به وجود میآید و باعث اطاله دادرسی
میشود.
پاسخ سؤال -3ارزش مال مورد تخریب حسب مورد ممکن است در اجرای صدر ماده 15قانون آیین دادرسی کیفری
مصوب 1392و بند »پ« ماده 68همین قانون توسط شاکی )مستندات شکوائیه( یا با توافق طرفین یا جلب نظر
کارشناس یا به نحو دیگری به تشخیص مقام قضایی تعیین شود .در اعمال قانون مورد بحث ،معیار ارزش مال موضوع
تخریب در زمان وقوع جرم است.
با عنایت به ماده 92قانون آیین دادرسی کیفری مصوب ،1392اصل بر انجام تحقیقات مقدماتی توسط بازپرس
است .در فرض سؤال باید پرونده در دادسرا مطرح شود؛ مانند بزه موضوع ماده 677قانون مجازات اسلامی )تعزیرات(
مصوب 1375که با توجه به میزان خسارت واردشده ،میزان مجازات تعیین میشود و جرم حسب مورد درجه هفت
یا شش محسوب میشود .چنانچه دادسرا تشخیص دهد که جرم درجه هفت است ،در اجرای ماده 340قانون آیین
دادرسی کیفری مصوب 1392پرونده جهت ادامه تحقیقات مقدماتی و رسیدگی به دادگاه ارسال میشود و در غیر
این صورت بازپرس به انجام تحقیقات مقدماتی خود ادامه داده و در صورت صدور قرار جلب دادرسی و کیفرخواست،
پرونده به دادگاه ارسال میشود.
سؤال -4آیا ماده 2قانون کاهش مجازات حبس تعزیری از جهات مخففه موضوع ماده 10قانون مجازات اسلامی
است و واحد اجرای احکام میبایست پروندههایی را که مطابق ماده 2اقدام نشده است ،در راستای ماده 10یادشده
به دادگاه صادرکننده رای قطعی ارسال کند؟ یا اینکه حسب سیاق ماده مذکور عطف به ماسبق نمیشود و ناظر به
آینده است؟
پاسخ سؤال -4در تبصره موضوع ماده 2قانون کاهش مجازات حبس تعزیری مصوب ،1399مجازات قانونی جرم
تقلیل نیافته است تا در خصوص پروندههایی که منجر به صدور حکم قطعی شده است ،موجب اعمال بند »ب« ماده
10قانون مجازات اسلامی مصوب 1392شود؛ لیکن رعایت مقررات این تبصره در کلیه پروندههایی که پس از
لازمالاجرا شدن قانون کاهش مجازات حبس تعزیری در حال رسیدگی است ،لازمالرعایه است.
سؤال -5با توجه به ماده 3قانون و ماده 45الحاقی به قانون مبارزه با مواد مخدر ،در حبسهای ابد غیر حدی آیا
ماده 3یادشده ناسخ ماده 45الحاقی است یا اینکه ماده 45الحاقی مخصص ماده 3قانون مذکور است؟
پاسخ سؤال -5مطابق ماده 45الحاقی به قانون مبارزه با مواد مخدر مصوب 1/7/1396مجازات مرتکبان جرایمی
که در این قانون دارای مجازات »حبس ابد« هستند ،حسب احراز یا عدم احراز یکی از شرایط مقرر در این ماده ،به
مجازات »اعدام« یا »حبس و جزای نقدی درجه دو« حسب مورد »تبدیل« شده است؛ لذا در فرض سؤال ،بحث نسخ
یا تخصیص بین ماده مذکور و تبصره 6الحاقی به ماده 19قانون مجازات اسلامی اصلاحی) 1399مبنی بر تبدیل
تمام حبسهای ابد غیر حدی مقرر در قانون به حبس درجه یک( اساساً سالبه به انتفاء موضوع است.
سؤال -6آیا از عبارت حبسهای ابد بر حدی مقرر در قانون در ماده 3قانون حبسهای ابدی که در قانون ذکر نشده
هم چون ممسک در قتل خارج است یا حبسهای ابد غیر حدی خارج از قانون مجازات اسلامی هم چون مواد مذکور
در قانون مبارزه با مواد مخدر یا قانون تشدید مجازات مرتکبین ارتشاء و اختلاس و کلاهبرداری؟
پاسخ سؤال -6اطلاق تمام حبسهای ابد غیر حدّی در تبصره 6ماده 3قانون کاهش مجازات حبس تعزیری مصوب
1399شامل کلیه حبسهای ابد مقرر در تمام قوانین )مانند حبس ابد مقرر در ماده 4قانون تشدید مجازات مرتکبین
ارتشاء و اختلاس و کلاهبرداری است(؛ اعم از قانون عام و خاص است .همچنین مطابق ماده 45قانون مبارزه با مواد
مخدر الحاقی 1396در جرایم موضوع این قانون ،مجازات حبس ابد حسب مورد به اعدام یا حبس و جزای نقدی
درجه دو تبدیل شده است؛ بنابراین مجازات حبس ابد در قانون اخیرالذکر منتفی است .حبسهای ابد غیر حدّی که در
شرع مقرر شده است ،مانند مجازات حبس ابد برای ممسک در قتل ،از شمول تبصره 6الحاقی به ماده 19قانون
مجازات اسلامی مصوب 1392خارج است.
سؤال -7با توجه به ماده بند »ب« ماده 6قانون ناظر بر ماده 37قانون مجازات اسلامی ،نظر به اینکه امکان تبدیل
مجازات حبس درجههای پنج و شش وجود دارد ،چنانچه طی حکم سابقالصدور تنها مجازات متهم به لحاظ وجود
جهات تخفیف تقلیل یافته باشد ،آیا با پیشبینی امکان تبدیل حبس ،قاضی اجرای احکام کیفری مطابق ماده 10قانون
مجازات اسلامی مصوب 1392میبایست پرونده را جهت تبدیل به مجازات مساعدتر به دادگاه ارسال کند؛ یا اینکه
با توجه به اختیار دادگاه به نوع تخفیف ،تقلیل یا تبدیل ،اعمال ماده 10منتفی است؟
پاسخ سؤال -7نظر به اینکه در فرض استعلام ،مجازات قانونی جرم تخفیف نیافته و اعمال کیفیات مخففه مورد
استعلامی نیز الزامی نبوده است ،لذا موجبی برای اعمال بند »ب« ماده 10قانون مجازات اسلامی مصوب 1392
نیست.
سؤال -8آیا اعمال بند »ب« ماده 6قانون کاهش مجازات حبس تعزیری مبنی بر تبدیل حبس به مجازاتهای دیگر
در حبسهای کمتر از یک سال منوط به عدم امکان تبدیل حبس به مجازاتها جایگزین حبس است؛ یا اینکه بند
»ب« ماده 6در عرض مجازاتهای جایگزین حبس قابلیت اعمال دارد؟
پاسخ سؤال -8در مورد نحوه تعیین مجازات در حبسهای قانونی درجه هفت حسب مورد ،دادگاه میتواند در صورت
وجود جهات تخفیف طبق ماده 37قانون مجازات اسلامی اصلاحی 1399مجازات را تخفیف دهد و نیز میتواند
مطابق ماده 66این قانون نسبت به تعیین مجازاتهای جایگزین حبس اقدام کند؛ بنابراین در اعمال این دو نهاد ارفاقی
تعارضی وجود ندارد و هر کدام حسب اقتضا به انتخاب دادگاه صادرکننده رأی مورد استناد و عمل قرار میگیرد.
سؤال -9با توجه به ماده 12قانون فوقالذکر ناظر بر ماده 134قانون مجازات اسلامی :اولاً ،آیا مجازات جرایم
درجه هفت و هشت با هم جمع میشوند یا پس از تعیین مجازات ،تنها مجازات اشد اجرا میشود؟ ثانیاً ،آیا سرقتهای
موضوع مواد مختلف با مجازات متفاوت یا جرم تام و شروع به آن از مصادیق جرایم ارتکاب مختلف محسوب
میشوند یا خیر؟ به عبارت دیگر ،ملاک در مختلف بودن جرایم چیست؟
پاسخ سؤال -9اولاً ،در مورد تعدد جرایم درجه هفت و هشت با یکدیگر ،چنانچه جرایم ارتکابی مختلف نباشند ،طبق
بند »الف« ماده ) 134اصلاحی (23/2/1399قانون مجازات اسلامی مصوب 1392؛ و در صورتی که مختلف
باشند ،حسب مورد طبق بند »ب« یا »پ« ماده مذکور اقدام میشود.
ثانیاً ،در فرض استعلام ،مباشرت در سرقت و معاونت در همان جرم و شروع به این جرم ،جرایم غیر مختلف محسوب
میشود.
ثالثاً ،در موارد زیر جرایم غیرمختلف محسوب میشود:
-1ارتکاب یک جرم خاص به صورت متعدد؛ مانند ارتکاب متعدد سرقتهای منطبق با یک ماده مشخص.
-2جرایمی که بهرغم تعدد عنصر قانونی و متفاوت بودن مجازاتها ،تحت عنوان جرم واحد شناخته میشوند؛ مانند
سرقتهای متعدد ،جعل اسناد مختلف ،صدور چک بلامحل به هر شیوه که در قانون مقرر شده است.
-3رفتارهای متعدد مجرمانه که موضوع آنها واحد است؛ مانند حمل ،نگهداری ،فروش ،صادرات ،واردات و ساخت
مواد مخدر از نوع واحد ،مشروبات الکلی ،تجهیزات دریافت از ماهواره و اسلحه و مهمات از نوع واحد.
-4دو یا چند رفتار مجرمانه که در یک ماده قانونی ذکر و برای آنها مجازات پیشبینی شده است.
-5ارتکاب جرایمی که مجازات جرم دیگر درباره آنها مقرر شده است یا طبق قانون جرم دیگری محسوب میشود؛
مانند کلاهبرداری و جرایمی که مجازات کلاهبرداری درباره آنها مقرر شده است و یا طبق قانون کلاهبرداری
محسوب میشود.
-6شروع ،معاونت و مباشرت در یک جرم.
ضمناً در مواردی که به موجب نص خاص یا رأی وحدت رویه دیوانعالی کشور از قبیل رأی شماره 624مورخ
18/1/1377هیأت عمومی دیوانعالی کشور )جعل و استفاده از سند مجعول( ضوابط و معیارهای خاصی مقرر شده
باشد به همان ترتیب عمل میشود.
سؤال -10با توجه به بند »الف« ماده 12قانون کاهش مجازات حبس تعزیری ناظر بر ماده 134قانون مجازات
اسلامی ،چنانچه شخص مرتکب جرایم مختلف قابل گذشت شود و یکی از شکات گذشت کند ،با توجه به اینکه تنها
یک مجازات تعیین میشود ،قبل و بعد از صدور حکم ،چه اقدامی برای دادگاه یا واحد اجرای احکام متصور است؟
پاسخ سؤال -10در فرض سؤال ،در جرایم متعدد ،اعم از مختلف یا غیر مختلف قابل گذشت ،چنانچه پیش از صدور
حکم قطعی در خصوص یکی از دو جرم قابل گذشت ،با گذشت شاکی ،قرار موقوفی تعقیب صادر شود ،نسبت به
جرم دیگر مقررات تعدد اعمال نمیشود و بر اساس مقررات جرم واحد تعیین کیفر میشود؛ ولی چنانچه بعد از صدور
حکم قطعی ،یکی از شکات گذشت کند این امر تأثیری در مجازات تعیینشده که بر اساس مقررات تعدد صادر شده
است ندارد.
سؤال -11نظر به اینکه در برخی سرقتها ارزش مال مسروقه در قابل گذشت بودن یا نبودن آن موثر است ،آیا
ملاک اظهارات شاکی است یا در صورت اختلاف بین طرفین ،باید قبل از اعلام گذشت استعلام یا کارشناسی شود ؟
پاسخ سؤال -11ارزش مال مسروقه حسب مورد ،ممکن است در اجرای صدر ماده 15قانون آیین دادرسی کیفری
مصوب 1392و بند »پ« ماده 68همین قانون توسط شاکی )مستندات شکوائیه( یا با توافق طرفین یا جلب نظر
کارشناس یا به نحو دیگری به تشخیص مقام قضایی تعیین شود و در اعمال قانون مورد بحث ،معیار ،ارزش مال
موضوع سرقت در زمان و مکان وقوع جرم است.
سؤال -12با توجه به عطف ماسبق شدن مقررات شکلی ،آیا کلیه پروندههایی که سابقاً در دادسرا مطرح شده و با
تصویب این قانون مجازات تقلیل یافته و رسیدگی به آن در صلاحیت مستقیم دادگاه است ،باید از آمار دادسرا کسر
و به دادگاه ارسال شود؟ آیا دادسرا باید به تحقیقات و رسیدگی ادامه دهد و تکلیف پروندههای مطروحه در مرحله
تجدید نظر چیست؟ آیا به اعتبار قانون کاهش مجازات حبس تعزیری و به لحاظ صلاحیت مستقیم دادگاه ،آراء نقض
و جهت رسیدگی مقدماتی به دادگاه ارسال میشود یا همان صلاحیت اولیه دادسرا پذیرفته است؟
پاسخ سؤال 12الف -اولاً؛ با توجه به اینکه طبق بندهای »الف« و »پ« ماده 11قانون مجازات اسلامی مصوب
،1392قوانین مربوط به صلاحیت و شیوه دادرسی نسبت به جرایم سابق بر وضع قانون فوراً اجرا میشوند و از
طرفی به موجب ماده 340قانون آیین دادرسی کیفری مصوب ،1392انجام تحقیقات مقدماتی جرایم تعزیری درجه
هفت و هشت که به طور مستقیم در دادگاه مطرح میشود ،به عهده دادگاه مربوطه است؛ لذا در فرض سؤال ،ادامه
انجام تحقیقات مقدماتی و رسیدگی به عهده دادگاه کیفری ذیصلاح است.
ثانیاً؛ با عنایت به ماده 92قانون آیین دادرسی کیفری مصوب ،1392اصل بر انجام تحقیقات مقدماتی توسط بازپرس
است .در فرض سؤال باید پرونده در دادسرا مطرح شود )مانند بزه موضوع ماده 677قانون مجازات اسلامی )تعزیرات(
مصوب 1375که با توجه به میزان خسارت واردشده ،میزان مجازات تعیین میشود و جرم حسب مورد درجه هفت
یا شش محسوب میشود( ،چنانچه دادسرا تشخیص دهد که جرم درجه هفت است ،در اجرای ماده 340قانون آیین
دادرسی کیفری مصوب 1392پرونده جهت ادامه تحقیقات مقدماتی و رسیدگی به دادگاه ارسال میشود و در غیر
این صورت ،بازپرس به انجام تحقیقات مقدماتی خود ادامه داده و در صورت قرار جلب دادرسی و کیفرخواست،
پرونده به دادگاه ارسال میشود.
12ب -اگر چه بر اساس بند »پ« ماده 11قانون مجازات اسلامی مصوب 1392قوانین مربوط به شیوه دادرسی
باید فوراً اجرا شود ،اما در فرض سؤال که پرونده امر در مرحله تجدید نظر قرار دارد ،با توجه به اینکه در زمان
انجام تحقیقات دادسرا به موجب قانون حاکم در زمان مزبور برای انجام تحقیقات صالح بوده ،لذا اقدامات انجامشده
توسط دادسرا معتبر بوده و موجبی برای نقص دادنامه تجدید نظر خواسته و تجدید تحقیقات مقدماتی توسط دادگاه
بدوی نیست.
سؤال -13آیا اطلاق عبارت تبصره الحاقی به ماده 37قانون مجازات اسلامی )تبصره ماده 6قانون کاهش مجازات
حبس تعزیری( تمام محدودیتها ضوابط جایگزینهای حبس )مواد 66و 67و 73قانون مجازات اسلامی( را
دستخوش نسخ و تغییر کرده؛ یا اینکه باید بین عبارات تبصره مذکور با ضوابط مجازاتهای جایگزین حبس جمع و
ارتباط برقرار کرد؟
پاسخ سؤال -13تبصره الحاقی 23/2/1399به ماده 37قانون مجازات اسلامی مصوب 1392در مقام تخفیف
مجازات است؛ در حالی که اعمال مقررات مواد 67 ،66و 73قانون مذکور در مقام تعیین مجازات جایگزین حبس
است؛ بنابراین در اعمال این دو نهاد ارفاقی تعارضی وجود ندارد و هر کدام حسب اقتضاء از سوی دادگاه صادرکننده
رأی مورد استناد و عمل قرار میگیرد .چنانچه در اجرای بند »ب« ماده 37اصلاحی قانون مجازات اسلامی مصوب
،1392مجازات حبس درجه شش به میزان دو درجه تقلیل یابد و طبق تبصره ذیل همان ماده حکم به حبس کمتر از
نود و یک روز صادر شود ،به استناد تبصره مذکور و رأی هیأت عمومی دیوان عالی کشور به شماره 746مورخ
29/10/1394و ماده 65قانون مجازات اسلامی مصوب ،1392تعیین مجازات جایگزین مربوط به سه ماه حبس
و کمتر الزامی است.
سؤال -14با توجه به بند »ب« ماده یک قانون کاهش مجازات حبس تعزیری ،آیا کیفیات مشدده مندرج در ماده
621قانون مجازات اسلامی هنوز به اعتبار خود باقی است؟
پاسخ سؤال -14با توجه به بند »ب« ماده 1قانون کاهش مجازات حبس تعزیری مصوب ،1399چنانچه ارتکاب
رکن مادی بزه آدمربایی موضوع ماده 621قانون مجازات اسلامی )تعزیرات( مصوب 1375با عنف یا تهدید باشد،
مجازات حبس درجه چهار و در غیر این صورت )با حیله یا به هر نحو دیگر( مجازات مرتکب ،حبس درجه پنج خواهد
بود و در مواردی که سن مجنیٌعلیه کمتر از پانزده سال تمام باشد یا ربودن توسط وسیله نقلیه انجام پذیرد و یا به
مجنیٌعلیه آسیب جسمی یا حیثیتی وارد شود ،مجازات آن مطابق قسمت دوم ماده 621قانون مجازات اسلامی
)تعزیرات( مصوب ،1375حداکثر مجازات مقرر در قانون خواهد بود که با توجه به نحوه تعیین مجازات طبق قانون
کاهش مجازات حبس تعزیری ،مجازات مرتکب مشمول قسمت دوم ماده 621اصلاحی 23/2/1399حسب مورد،
حداکثر حبس درجه چهار یا درجه پنج خواهد بود.
دکتر احمد رفیعی
مدیرکل حقوقی قوه قضاییه