استعلام
-1در صورتی که در پروندهای در دادگاه بخش ضرورتی جهت انجام تعیین وقت رسیدگی وجود نداشته باشد مثل
اینکه در مواردی که بزه فاقد شاکی خصوصی است و با گزارش مرجع انتظامی تعقیب شروع میشود و تحقیقات
تکمیل است و متهم نیز به ارتکاب بزه اقرار دارد و موجبی جهت انجام دادرسی به معنای اخص وجود نداشته باشد
در این صورت رای دادگاه حضوری است یا غیابی؟ همچنین در فرضی که متهم در مرحله تحقیقات مقدماتی حاضر
گردیده و تامین اخذ شده و پس از تکمیل تحقیقات مقدماتی متهم جهت اخذ آخرین دفاع احضار گردیده و لی در
جلسه دادگاه حاضر نشود و پرونده معد صدور رای باشد در این فرض باید رای را حضوری اعلام کرد یا غیابی؟
-2با توجه به ماده 121قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1392اولاً در صورتی که در اجرای نیابت قضایی در
دادگاه بخش ،قرار تامین منتهی به بازداشت متهم شود آیا نیازی به اظهارنظر دادستان شهرستان وجود دارد؟ ثانیاً در
صورت اعتراض متهم به قرار بازداشت صادره توسط دادگاه بخش دادگاه صالح رسیدگی کننده به اعتراض متهم
کجاست؟ ثالثاً منظور از قرار بازداشت در این ماده چیست؟
پاسخ اداره کل حقوقی
رییس محترم شعبه اول دادگاه عمومی بخش صالحآباد
با سلام و دعای خیر؛
بازگشت به استعلام شماره 034مورخ 1399/03/21به شماره ثبت وارده 371مورخ ،1399/03/27نظریه
مشورتی کمیسیون آیین دادرسی کیفری ) (1این اداره کل به شرح زیر اعلام میشود:
-1اصولاً رسیدگی کیفری دارای دو مرحله )تحقیقات مقدماتی و دادرسی به معنای اخص( است که حسب قانون
آیین دادرسی کیفری مصوب ،1392تحقیقات مقدماتی توسط دادسرا )مواد 22و (92و دادرسی از سوی دادگاه¬های
کیفری مذکور در ماده 294این قانون صورت میپذیرد؛ اما در مواردیکه پرونده مستقیماً در دادگاه کیفری مطرح
میشود ،مطابق قسمت اخیر ماده 341قانون آیین دادرسی کیفری مصوب ،1392انجام تحقیقات مقدماتی توسط
دادگاه باید طبق مقررات مربوط صورت گیرد؛ بنابراین دادگاه بخش که مطابق ماده 299قانون فوقالذکر به تمامی
جرایم در صلاحیت دادگاه کیفری دو رسیدگی میکند ،بدواً باید تحقیقات مقدماتی را رأسا انجام دهد و پس از آن،
چنان¬چه انجام دادرسی را ضروری تشخیص داد ،نسبت به تعیین وقت رسیدگی و احضار طرفین اقدام کند .در این
صورت ،چنانچه متهم یا وکیل او در جلسه یا جلسات رسیدگی دادگاه که در مرحله دادرسی است حضور نیابد و
لایحه دفاعیه هم ارسال نکرده باشد ،حکم صادره چنانچه بر محکومیت کیفری وی صادر شود ،مطابق ماده 407قانون
یادشده غیابی محسوب میشود .به عبارت دیگر ،با توجه به تفکیک مرحله تحقیقات مقدماتی از مرحله دادرسی،
منظور از »جلسات دادگاه« در ماده 406این قانون ،جلساتی است که متعاقب صدور دستور تعیین وقت رسیدگی و
پس از طی مرحله تحقیقات مقدماتی تشکیل شده و طی آن طرفین پرونده برای رسیدگی )مرحله دادرسی به معنای
اخص( احضار میشوند؛ بنابراین چنانچه متهم یا وکیل وی در مرحله تحقیقات مقدماتی حاضر شوند ولی در مرحله
رسیدگی )دادرسی( در جلسات دادگاه حضور نیابند و لایحه دفاعیه نیز تقدیم نکنند ،رأی صادره غیابی محسوب
میشود .ضمن ًا با توجه به ماده 299قانون آیین دادرسی کیفری که دادگاه بخش به قائممقامی دادگاه کیفری دو
رسیدگی میکند ،در صورت وجود شرایط بند »ب« ماده 340قانون آیین دادرسی کیفری ،دادگاه بخش به کیفیت
مذکور د راین ماده رسیدگی و حکم مقتضی صادر میکند.
-2اولاً ،نظر به حکم مندرج در قسمت اخیر ماده 341قانون آیین دادرسی کیفری 1392و نیز مستفاد از صدر ماده
337این قانون ،در مواردیکه رئیس دادگاه بخش به جانشینی بازپرس عمل میکند ،در مقام انجام تحقیقات مقدماتی
از ضوابط مربوط به آن مرحله تبعیت میکند؛ بنابراین در فرض سوال ،در صورتی که دادرس دادگاه بخش به عنوان
جانشین بازپرس قرار بازداشت موقت یا قرار تأمین منتهی به بازداشت صادر کند ،مطابق مفاد مواد 226و 240که
در مرحله انجام تحقیقات مقدماتی توسط جانشین بازپرس حاکمیت دارد ،عمل میشود.
ثانیاً ،در جرایم داخل در صلاحیت دادگاه بخش ،رییس یا دادرس علیالبدل تحقیقات مقدماتی را به جانشینی بازپرس
انجام نمیدهد ،بلکه به عنوان قاضی دادگاه مبادرت به اتخاذ تصمیم میکند؛ بنابراین آن دسته از قرارهای بازپرس
که نیازمند موافقت دادستان است ،اگر در دادگاه بخش در مقام رسیدگی به جرایم موضوع صلاحیت این دادگاه صادر
شود ،به موافقت رئیس حوزه قضایی یا مقام دیگری نیاز ندارد .و در فرض صدور قرار بازداشت موقت یا قرار منتهی
به بازداشت در جرائم موضوع صلاحیت دادگاه کیفری دو از سوی قضات دادگاه بخش ،مطابق قسمت اخیر ماده 341
قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1392و ماده 246و بند »ب« ماده 270و تبصره ماده 80قانون مزبور ،قرارهای
یادشده در دادگاه تجدید نظر استان قابل اعتراض است.
ثالثاً ،مستنبط از مواد 226 ،92و 240قانون آیین دادرسی کیفری مصوب ،1392منظور از بازداشت متهم در ماده
121آن قانون» ،بازداشت موقت« است و در مورد سایر قرارها از جمله قرار اخذ کفیل یا وثیقه که منتهی به بازداشت
شده باشد ،حسب صراحت ذیل ماده 226این قانون ،متهم میتواند نسبت به اصل قرار منتهی به بازداشت یا عدم
پذیرش کفیل یا وثیقه اعتراض کند و ذکر مراتب در ماده 121این قانون به جهت تعیین تکلیف فوری نسبت به
متهمی است که قاضی مجری نیابت در مورد او قرار بازداشت موقت صادر کرده است.
دکتر احمد رفیعی
مدیرکل حقوقی قوه قضاییه