استعلام
با عنایت به تصویب قانون کاهش حبس تعزیری مصوب 1399و ماده 6وتبصره آن که مقرر کرده است» :چنانچه
در اجرای مقررات این ماده یا سایر مقرراتی که به موجب آن مجازات تخفیف مییابد حکم به حبس کمتر از 91روز
صادر شود به مجازات جایگزین مربوط تبدیل میشود« )ماده 37اصلاحی قانون مجازات اسلامی( و از طرفی به
موجب مادتین 65و 66و 67قانون مجازات اسلامی مصوب 1392در مجازاتهای جایگزین حبس قانونگذار در
خصوص جرائم عمدی جرائمی که حداکثر مجازت قانونی آنها یک سال حبس باشد نهاد جایگزین حبس را قابل
اعمال بیان نموده است )با شرایط قید شده در مادتین مورد اشاره مانند ماده (66لذا :
اولاً ،در جرمی مانند سرقت قابل گذشت موضوع ماده 656کتاب پنجم تعزیرات در صورت وجود شرایط قانونی
که حداکثر مجازات قانونی جرم مزبور یک سال و شش ماه حبس میباشد ،آیا صدور حکم به جایگزین حبس میسور
است؟
ثانیاً ،اگر جهات تخفیف وفق تبصره ماده 37اصلاحی قانون مجازات اسلامی وجود داشته باشد و دادگاه در جرم
سرقت قابل گذشت حکم به مجازات سه ماه حبس صادر کند ،آیا وفق تبصره ماده 37اصلاحی باید حبس را به
مجازات جایگزین مربوط تبدیل کند؟
ثالثاً ،منظور از عبارت »مجازات جایگزین مربوط« چیست؟ آیا منظور جایگزین حبس است یا تبدیل مجازات وفق
بندهای ماده 37قانون مجازات اسلامی که ارتباطی به مجازاتهای جایگزین حبس ندارد؟ رابعاً ،اگر قائل باشیم
منظور قانونگذار در تبصره ماده 37اصلاحی از عبارت )مجازات جایگزین مربوط( همان مجازاتهای جایگزین حبس
است ،آیا تبصره ماده 37اصلاحی مادتین 65و 66و 67قانون مجازات اسلامی را نسخ کرده است )با توجه به
اینکه وفق مواد 65و 66و 67قانون مجازات اسلامی در جرائمی که حداکثر مجازات قانونی آنها یکسال حبس
باشد میتوان حکم به مجازات جایگزین حبس صادر کرد در حالی که در سرقت قابل گذشت حداکثر مجازات یک و
نیم سال است که با توجه به مقرره فوق امکان صدور حکم به جایگزین حبس نمیباشد(
خامساً ،در صورتی که تعارضی میان تبصره ماده 37اصلاحی قانون مجازات اسلامی با مجازاتهای جایگزین حبس
وجود ندارد ،این دو مقرره به چه نحوی قابل جمع میباشند؟
پاسخ اداره کل حقوقی
1و- 2اولاً ،تبصره ذیل ماده 37قانون مجازات اسلامی اصلاحی 1399ناظر به مواردی است که مجازات قانونی
جرم بیش از نود و یک روز حبس است و دادگاه با اعمال کیفیات مخففه )الزاماً یا اختیاراً( حکم به حبس کمتر از نود
و یک روز صادر کند؛ که در این صورت این مجازات به مجازات جایگزین مربوط )که مجازات قانونی آنها حداکثر
سه ماه حبس است( تبدیل میشود که فرض سؤال از این امر خارج است.
ثانیاً ،چنانچه حداکثر مجازات قانونی جرم بیش از نود و یک روز حبس و حداقل آن کمتر از این باشد ،موضوع
حسب مورد میتواند مشمول مواد 66و 67قانون مجازات اسلامی مصوب 1392و یا مشمول بند 2ماده 3قانون
وصول برخی از درآمدهای دولت و مصرف آن در موارد معین مصوب 1373باشد؛ که در صورت اخیر ،دادگاه مخیر
است به بیش از سه ماه حبس یا جزای نقدی مطابق جدول تعرفه خدمات قضایی پیوست قانون بودجه سال ) 1396که
در سالهای 1397و 1398و 1399نیز تغییر نکرده است( حکم صادر کند.
ثالثا ،با توجه به اینکه مجازات قانونی جرم سرقت موضوع ماده 656قانون مجازات اسلامی )تعزیرات( مصوب
1375با لحاظ ماده 104اصلاحی و تبصره الحاقی به آن مصوب ) 1399مبنی بر تنصیف حداقل و حداکثر مجازات
حبس تعزیری درجه چهار تا هشت( مشمول بند 2ماده 3قانون وصول برخی از درآمدهای دولت و مصرف آن در
موارد معین مصوب 1373است ،لذا در فرض استعلام چنانچه نظر دادگاه بر تعیین مجازات حبس باشد ،مکلف است
حکم به بیش از سه ماه حبس صادر کند و صدور حکم به حبس کمتر از این جایز نیست.
-3منظور از عبارت »مجازات جایگزین مربوط« در تبصره ماده 37قانون مجازات اسلامی اصلاحی ،1399مجازات
جایگزین حبس جرایمی است که مجازات قانونی آنها حداکثر سه ماه حبس است.
4و -5تبصره ماده 37قانون مجازات اسلامی الحاقی 1399در مقام تخفیف مجازات است؛ در حالی که مقررات مواد
67 ،66و 73قانون مذکور در مقام تعیین مجازات جایگزین حبس است؛ بنابراین در اعمال این
دو نهاد ارفاقی تعارضی وجود ندارد و هر کدام حسب اقتضاء از سوی دادگاه صادرکننده رأی مورد استناد و عمل
قرار میگیرد.
دکتر احمد محمدی باردئی
معاون اداره کل حقوقی قوه قضاییه