استعلام
به موجب ماده واحده قانون استفاده بعضی از دستگاهها از نماینده حقوقی در مراجع قضایی و معافیت بنیاد شهید
انقلاب اسلامی و کمیته امداد امام خمینی )ره( از پرداخت هزینه دادرسی )اصلاحی ،(1376/6/3بنیاد شهید
انقلاب اسلامی ،بنیاد پانزده خرداد ،کمیته امداد امام خمینی )ره( ،بنیاد مستضعفان و جانبازان انقلاب اسلامی ،ستاد
رسیدگی به امور آزادگان ،شهرداریها ،بانکها ،دانشگاههای غیر دولتی ،شرکتهای دولتی و مؤسسات انتفاعی
وابسته به دولت که شمول قانون بر آنها مستلزم ذکر نام است و مؤسسات و نهادهای عمومی غیردولتی میتوانند
نماینده حقوقی خود را جهت طرح دعوا یا دفاع از دعاوی مربوط در مراجع قضایی معرفی کنند .متعاقب ًا قانون آیین
دادرسی دادگاههای عمومی و انقلاب در امور مدنی مصوب 1379در ماده 32چنین مقرر میدارد:
وزارتخانهها ،مؤسسات دولتی و وابسته به دولت ،شرکتهای دولتی ،نهادهای انقلاب اسلامی و مؤسسات عمومی
غیر دولتی ،شهرداریها و بانکها میتوانند علاوه بر استفاده از وکلای دادگستری برای طرح هر گونه دعوا یا
دفاع و تعقیب دعاوی مربوط از اداره حقوقی خود یا کارمندان رسمی خود با داشتن یکی از شرایط زیر به عنوان
نماینده حقوقی استفاده نمایند:
-1دارا بودن لیسانس در رشته حقوق با دو سال سابقه کارآموزی در دفاتر حقوقی دستگاههای مربوط.
-2دو سال سابقه کار قضایی یا وکالت به شرط عدم محرومیت از اشتغال به مشاغل قضاوت یا وکالت.
تشخیص احراز شرایط یاد شده بر عهده بالاترین مقام اجرایی سازمان یا قائممقام قانونی وی خواهد بود .ارائه
معرفینامه نمایندگی حقوقی به مراجع قضایی الزامی است.
پس از آن در اردیبهشت ماه 1379یک تبصره به ماده واحده »قانون استفاده بعضی از دستگاهها از نماینده حقوقی
در مراجع قضایی« بدین شرح الحاق شد :در خصوص دعاوی )اعم از کیفری و حقوقی( مربوط به مددجویان کمیته
امداد امام خمینی )ره( و سازمان بهزیستی کشور و خانوادههای تحت پوشش بنیاد شهید انقلاب اسلامی و بنیاد
جانبازان و ستاد آزادگان در صورت تقاضای نامبردگان حسب مورد دستگاه مربوطه میتواند طبق مفاد ماده واحده
اقدام به معرفی نماینده حقوقی نماید )الحاقی (1379/2/13مفاد ماده 32قانون آیین دادرسی دادگاههای عمومی
و انقلاب در امور مدنی صرفاً در مقام بیان اجازه استفاده برخی از نهادها از نماینده حقوقی است و به جز موارد
مشترکی که با منطوق ماده واحده دارد؛ مثلاً در خصوص بنیاد شهید انقلاب اسلامی ،در دیگر موارد منطوقاً منافاتی
با ماده واحده ندارد که آن را نسخ یا الغا کند از سوی دیگر مقنن در اردیبهشت 1379پس از تصویب ماده 32
قانون آیین دادرسی دادگاههای عمومی و انقلاب در امور مدنی مصوب 1379یک تبصره را به ماده واحده ملحق
کرده است که از بقای ماده واحده در نگاه مقنن نشان دارد؛ رویه قضایی نیز بر حیات ماده واحده دلالت دارد و
نهادهایی که در ماده 32مذکور بیان نشده؛ اما در ماده واحده آمدهاند ،در محاکم از نماینده حقوقی بهره میبرند.
بر این اساس خواهشمند است اعلام فرمایید آیا نهادهایی که در ماده واحده یاد شده ذکر شدهاند ،اما در ماده 32
قانون آیین دادرسی دادگاههای عمومی و انقلاب در امور مدنی مصوب 1379نامی از آنها برده نشده است؛
همچنان وفق ماده واحده مذکور اجازه و امکان استفاده از نماینده حقوقی در محاکم دادگستری را دارند؟
پاسخ اداره کل حقوقی
ماده 32قانون آیین دادرسی دادگاههای عمومی و انقلاب در امور مدنی مصوب 1379آخرین اراده قانونگذار
است؛ لذا نهادها و دستگاههایی که در ماده واحده قانون استفاده بعضی از دستگاهها از نماینده حقوقی در مراجع
قضایی و معافیت بنیاد شهید انقلاب اسلامی و کمیته امداد امام خمینی )ره( از پرداخت هزینه دادرسی مصوب
1374با اصلاحات بعدی ،مجاز به معرفی نماینده بودهاند؛ اما در ماده 32یاد شده از آنها ذکری به میان نیامده
است ،مجاز به معرفی نماینده حقوقی نیستند .از آنجا که تبصره الحاقی ناظر بر نهادهایی است که در ماده 32نیز
ذکر شدهاند ،نمیتواند مستمسکی برای مراجعی قرار گیرد که در ماده 32مذکور نامی از آنها ذکر نشده است.
دکتر احمد محمدی باردئی
معاون اداره کل حقوقی قوه قضاییه