استعلام
نظر به اینکه وفق ماده 230قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1392در صورتی که وثیقهگذار شخصی غیر از
متهم یا محکوم باشد و علیرغم ابلاغ واقعی یا قانونی )در فرض تغییر نشانی عمدی جهت عدم امکان ابلاغ واقعی(
حسب مورد متهم یا محکوم را در موعد مقرر در مرجع قضایی حاضر نکند و دستور ضبط وثیقه توسط دادستان
لا
صادر شود و مرحلهی فروش وثیقه و اخذ وجهالوثاقه وفق قانون اجرای احکام مدنی مصوب 1356فرا برسد ،او ً
آیا برگزاری مزایده بدون کارشناسی وثیقه در فرض مال غیر منقول امکانپذیر است و نیز در صورتی که کارشناسی
وثیقه جهت فروش اجباری باشد ،در جرایمی که شاکی خصوصی وجود ندارد و صرف ًا جنبه عمومی جرم مطرح است،
هزینه کارشناسی به چه نحوی باید تأمین و پرداخت شود؟ ثانیاً ،در فرض فراهم بودن مقدمات فروش وثیقه در صورتی
که برای مال مورد وثیقه خریداری نباشد ،آیا تکرار مزایده تا زمانی که مال فروخته شود امکانپذیر است؟ ثالثاً ،در
صورتی که مال مورد وثیقه به هیچ نحوی فروخته نشود ،آیا میتوان سازمان جمعآوری و فروش اموال تملیکی را
مکلف کرد که نسبت به فروش مال مورد وثیقه اقدام کند و مبلغ وجهالوثاقه و دیگر هزینهها توسط مرجع قضایی
کسر و مابقی مبلغ به وثیقهگذار عودت شود؟
پاسخ اداره کل حقوقی
-1وفق بخش اخیر ماده 230قانون آیین دادرسی کیفری مصوب ،1392دستور دادستان مبنی بر ضبط وثیقه بدون
صدور اجراییه در اجرای احکام کیفری و مطابق مقررات اجرای احکام مدنی اجرا میشود .مطابق مواد ،110 ،73
137 ،128و بند 7ماده 138قانون اجرای احکام مدنی مصوب ،1356مزایده و فروش مال مورد وثیقه پس از
ارزیابی آن خواهد بود و بدون ارزیابی فروش و مزایده مال ممکن نیست.
-2با لحاظ ماده 537قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1392و تبصره آن ،اجرای دستور دادستان مبنی بر اخذ
وجه التزام ،وجهالکفاله و ضبط وثیقه باید مطابق مقررات مذکور در قانون اجرای احکام مدنی مصوب 1356صورت
پذیرد و با توجه به مواد مرتبط در این قانون و بهویژه مواد 160 ،158 ،76و 161آن و نیز مستفاد از تبصره ماده
230قانون صدرالذکر ،مسئولیت پرداخت هزینههای اجرای دستورهای فوقالذکر علیالاصول حسب مورد بر عهده
محکومعلیه ،متهم ،کفیل و وثیقهگذار است که تخلف وی منتهی به صدور دستور اخذ وجه التزام ،وجهالکفاله یا ضبط
وثیقه شده است و واحد اجرای احکام مربوط باید مطابق مقررات قانون اجرای احکام مدنی این هزینهها را وصول
کند .بدیهی است در صورت امتناع افراد یادشده )محکومعلیه ،متهم ،کفیل یا وثیقهگذار( قاضی اجرای احکام ،باید
وفق قسمت اخیر ماده 161قانون اخیرالذکر اقدام کند و در صورت تحقق شرایط قانونی ،اعمال تبصره ماده 230
قانون صدرالذکر نیز ضروری است.
-3اولاً ،وفق مواد 131و 132قانون اجرای احکام مدنی مصوب ،1356امکان مزایده برای دو بار وجود دارد.
ثانیاً ،در فرضی که با انجام دوباره مزایده پلاکهای ثبتی مورد وثیقه خریداری نداشته و امکان فروش آنها ممکن
نبوده است ،از پلاکهای ثبتی رفع توقیف نمیشود؛ زیرا فروش این پلاکهای ثبتی در راستای اجرای دستور قطعی
مبنی بر ضبط وثیقه به لحاظ احراز تخلف وثیقهگذار ،انجام میشود و از شمول مقررات ماده 132قانون اجرای
احکام مدنی مصوب 1356خارج است و راهکاری که به نظر میرسد آن است که بر اساس نظریه کارشناس در
خصوص قیمت واقعی پلاکهای ثبتی مورد نظر ،با توجه به مبلغ و میزان وثیقه نسبت به قیمت کل این پلاکهای
ثبتی ،سهم مشاعی از کل آنها ضبط و در صورت وجود مازاد تا مبلغ وثیقه به تملک دولت درآورده شود و مابقی
همچنان در مالکیت وثیقهگذار باقی بماند و مراتب نیز به اداره ثبت و اسناد و املاک اعلام شود.
دکتر احمد محمدی باردئی
معاون اداره کل حقوقی قوه قضاییه