استعلام
باتوجه به اینکه ماده 49آییننامه نحوه بررسی و تصویب طرحهای توسعه و عمران محلی ناحیهای منطقهای
و ملی و مقررات شهرسازی و معماری کشور مصوب 1378/10/12در بررسی تغییرات طرح تفصیلی بررسی
مواردی را خواستار شده که یکی از آنها پیشنهاد زمین مناسب برای جایگزین چنانچه تغییر مربوط به
کاربریهای عمومی باشد از حیث مساحت و محل وقوع در هماهنگی با طرح جامع میباشد.
ضمناً با توجه به ماده واحده قانون تعیین وضعیت املاک واقع در طرحهای دولتی و شهرداریها مصوب
1367/8/29که در تاریخ 1367/9/2به تأیید شورای نگهبان رسیده است ،کلیه وزارتخانهها مؤسسات
سازمانها نهادها شرکتهای دولتی یا وابسته به دولت و شهرداریها و مؤسساتی که شمول قانون بر آنها
مستلزم ذکر نام باشد مکلف میباشند در طرحهای عمومی یا عمرانی که ضرورت اجراء آنها توسط وزیر یا
بالاترین مقام دستگاه اجرایی با رعایت ضوابط مربوطه تصویب و اعلان شده باشد و در اراضی و املاک شرعی
و قانونی اشخاص اعم از حقیقی و حقوقی قرار داشته و در داخل محدوده شهرها و شهرکها و حریم استحفاظی
آنها باشد پس از اعلام رسمی وجود طرح حداکثر ظرف مدت هجده ماه نسبت به انجام معامله همچنین و انتقال
اسناد رسمی و پرداخت بهاء یا عوض آن طبق قوانین مربوطه اعلام نمایند.
همچنین طبق تبصره 1قانون فوق در صورتی که اجرای طرح و تملک املاک واقع درآن به موجب برنامه
زمانبندی مصوب به حداقل ده سال بعد موکول شده باشد ،مالکین املاک واقع در طرح از کلیه حقوق مالکانه
مانند احداث یا تجدید بنا یا افزایش بنا و تعمیر و فروش و اجاره و رهن و غیره برخوردارند و در صورتی که
کمتر از ده سال باشد ،مالک هنگام اخذ پروانه تعهد مینماید هر گاه زمان اجرای طرح قبل از ده سال شروع
شود ،حق مطالبه هزینه احداث و تجدید بنا را ندارد که با توجه به قانون اصلاح تبصره 1مادهواحده فوق،
مهلتهای ده ساله به پنج سال کاهش یافته و در تاریخ 1380/10/29به تأیید شورای نگهبان رسیده است.
در سنوات قبل و در طرح جامع مصوب 1394شهر سمنان ،بر روی تعداد قابل توجهی از املاک با مالکیت
شخصی کاربریهای عمومی قرار داده شده ،درخواستهای متعدد مالکان از شهرداری به منظور تغییر کاربری
و ارسال آنها به کمیسیون ماده 5با شرط معرفی زمین جایگزین و رعایت ماده 49بدون تکلیف باقی مانده
است:
-1آیا »حقوق مکتسبه« صرفاً به اخذ پروانه و یا پایانکار محدود میشود و یا مواردی از قبیل تفکیک زمین
از طریق مواد 101و 147و پرداخت مبالغ مربوطه در زمان تفکیک را هم در بر میگیرد؟
-2با توجه به مادهواحده فوق و تبصره یک آن و همچنین عدم پیگیری متولیان کاربریهای عمومی که باعث
شده زمینهای مذکور بلا استفاده باقی بماند و اینکه تاکنون ژنج سال از ابلاغ طرح جامع گذشته است ،اعاده
حق مالکان شخصی این املاک به چه نحو است؟
پاسخ اداره کل حقوقی
-1طبق تبصره یک مادهواحده قانون تعیین وضعیت املاک واقع در طرحهای دولتی و شهرداریها اصلاحی
،22/1/1380در صورت عدم اجرای طرح در مهلت قانونی پنج سال ،مالکان املاک واقع در طرح از کلیه
حقوق مالکانه مانند احداث ،اخذ پروانه ساختمانی ،تفکیک ،تجدید بنا ،افزایش بنا و غیره برخوردارند و همچنین
لازمه استفاده از حقوق مالکانه جهت اخذ پروانه ساختمانی برای احداث بنا در اراضی بزرگ ،افراز و تفکیک
زمین است و بر این اساس مالکان یاد شده از حق افراز و تفکیک این اراضی حسب مورد با رعایت ماده 101
قانون شهرداری )موضوع قانون اصلاح ماده 101قانون شهرداری مصوب (28/1/1390و یا ماده 147
اصلاحی قانون ثبت اسناد و املاک برخوردارند.
-2دستگاههای دولتی و شهرداریها تا زمانی که اقدام به تملک اراضی یا املاک نکنند ،حسب مورد ملزم به
پرداخت قیمت عادله و قیمت روز اراضی و املاک نیستند؛ بدیهی است پس از انقضای موعد قانونی اجرای
طرح و عدم اقدام دستگاه دولتی یا شهرداری در تملک اراضی و املاک ،مالکان از کلیه حقوق قانونی برخوردار
خواهند بود.
دکتر احمد محمدی باردئی
معاون اداره کل حقوقی قوه قضاییه