نظریه مشورتی ۷/۹۹/۱۱۴

با مداقه در بند »ت« ماده 1و مواد 3و ماده 21قانون بیمه اجباری خسارات وارد شده به شخص ثالث در اثر حوادث ناشی از وسایل نقلیه مصوب 1395و مواد 7و 10آییننامه ماده 3مذکور همچنین بند »ب« ماده 115قانون برنامه پنجم توسعه اقتصادی ،اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران مصوب 1389و رأی وحدت رویه شماره 781 مورخ 1398/6/26هیأت عمومی دیوان عالی کشور ابهاماتی در رسیدگی به پروندههای مطروحه حادث گردیده است .خواهشمند است در پاسخ به سوالات ذیل این دادگاه را ارشاد فرمایید. -1چنانچه راننده مسبب حادثه فاقد گواهینامه که بیمه حوادث را اخذ کرده است ،فوت کند یا مصدوم شود ،آیا بیمه گر مکلف به پرداخت دیه حسب مورد به ورثه یا شخص راننده مسبب است؟ -2چنانچه راننده مسبب حادثه که فاقد گواهینامه رانندگی بوده ،بیمهنامه نداشته یا مدت آن سپری شده یا قرارداد بیمهاش باطل شده است ،با توجه به مفاد رای وحدت رویه شماره 781مورخ 26/6/1398هیأت عمومی دیوان عالی کشور که راننده مسبب حادثه را در حکم ثالث قرار داده است ،آیا مشمول حمایت مندرج در ماده 21قانون بیمه اجباری خسارات واردشده به شخص ثالث در اثر حوادث ناشی از وسایل نقلیه مصوب 1395خواهد شد؟ به عبارت دیگر آیا این رأی وحدت رویه به طور مطلق راننده مسبب حادثه را در حکم ثالث قرار داده و برخوردار ار کلیه مزایای قانونی برای ثالث دانسته یا صرفا رانندهای را که بیمه حوادث را خریداری کرده است ،میشود؟

-1اولا ،با توجه به ماده 7آیین نامه اجرایی ماده 3قانون بیمه اجباری خسارات وارده به شخص ثالث در اثر حوادث ناشی از وسایل نقلیه )بیمه حوادث راننده مسبب حادثه( مصوب 28/4/1396هیأت وزیران و ماده 15قانون بیمه اجباری خسارات وارده به شخص ثالث در اثر حوادث ناشی از وسایل نقلیه مصوب ،1395در صورتی که راننده مسبب حادثه فاقد گواهینامه رانندگی باشد ،از شمول تعهدات موضوع ماده 3این قانون خارج است؛ بنابراین ،پرداخت دیه به راننده فاقد گواهینامه رانندگی که در وقوع حادثه مقصر شناخته شده و یا به اولیای دم وی منتفی است .ثانیا، با توجه به اینکه راننده مسبب حادثه شخص ثالث محسوب نمیشود ،از شمول پرداخت دیه توسط صندوق تأمین خسارتهای بدنی موضوع ماده 21قانون مذکور خارج است.ثالثا ،چنانچه راننده مقصر پوشش بیمهای حوادث خسارات بدنی به راننده مسبب و مقصر را خریداری کرده باشد ،مطالبه غرامت از سوی راننده یا وراث وی تابع قرارداد منعقده با شرکت بیمه است. -2اولا ،چنانچه راننده مسبب حادثه فاقد گواهینامه رانندگی و بیمهنامه باشد یا مدت بیمهنامه سپری شده باشد و یا قرارداد بیمه وی ابطال شده باشد ،با توجه به تصریح ماده 21قانون یادشده ،صندوق تأمین خسارتهای بدنی موضوع این ماده ،تنها خسارت بدنی مربوط به اشخاص ثالث را در موارد مذکور در این ماده و از جمله فقدان بیمهنامه پرداخت میکند و نه خسارت بدنی مربوط به راننده مسبب حادثه را که به موجب بند »ت« ماده یک قانون موصوف، اساساً شخص ثالث تلقی نمیشود .لذا در فرض سوال به نظر میرسد که موجب قانونی جهت پرداخت دیه راننده متوفا یا مصدوم مسبب حادثه از محل صندوق موضوع مادهی 21قانون فوقالذکر وجود ندارد؛ ثانیا ،رأی وحدت رویه مورخ 26/6/1398هیأت عمومی دیوان عالی کشور قابل تسری به حوادث مشمول قانون فوقالذکر نیست .ثالثا، شمول رأی وحدت رویه مذکور نسبت به حوادث پیش از قانون یادشده ،ناظر به حوادثی است که راننده مسبب حادثه دارای گواهینامه رانندگی و یا قرارداد معتبر با شرکت بیمه باشد و فرض سؤال از شمول این رأی وحدت رویه خارج است. دکتر احمد رفیعی سرپرست اداره کل حقوقی قوه قضاییه