استعلام
با توجه به اختلاف برداشتها و ابهامات موجود در خصوص فعل حرام و با عنایت به اصول سی و ششم و یکصد و
شصت و هفتم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران و مواد 69و 220قانون مجازات اسلامی و ضرورت تفسیر مضیق
قوانین کیفری و رعایت اصل قانونی بودن جرایم و مجازاتها ،آیا ارتکاب افعالی نظیر کشیدن چادر یا روسری از سر
زنان توسط دیگری که منجر به کشف حجاب و شکایت زن شود و یا روزهخواری در ملاء عام ،واجد وصف کیفری
است؟
پاسخ اداره کل حقوقی
بازگشت به استعلام شماره 9039/2011/3000مورخ 1398/06/10به شماره ثبت وارده 997مورخ
،1398/06/17نظریه مشورتی کمیسیون قوانین جزائی این اداره کل به شرح زیر اعلام میگردد:
نظر اکثریت :مقنن کیفری طبق ماده 638قانون مجازات اسلامی )تعزیرات( 1375در دو صورت ارتکاب عمل حرام را
قابل کیفر میداند :اول ،حالتی که نفس آن عمل حرام در قوانین دارای کیفر معین باشد مانند مضاجعه )ماده 637قانون
مجازات اسلامی( که در صورت ارتکاب این رفتارها توسط شخص در انظار و اماکن عمومی و معابر باعث محکومیت
وی به ده روز تا دو ماه یا تا هفتادوچهار ضربه شلاق علاوه بر کیفر مذکور در ماده خاص میشود .در این موارد مکان
جرم عامل مشدده کیفر محسوب شده است؛ دوم ،عمل حرامی که در قوانین کیفری دارای مجازات نمیباشد لیکن
ارتکاب آن در انظار و اماکن عمومی و معابر باعث جریحهدار شدن عفت عمومی شود .بنابراین شرط اعمال کیفر ذیل
ماده 638قانون یادشده »جریحهدار شدن عفت عمومی« است که احراز آن امری قضایی است و ارتکاب هر عمل حرام
در معابر و انظار و اماکن عمومی باعث اعمال مجازات ذیل ماده 638قانون مجازات اسلامی نمیشود .روزهخواری
نیز اگرچه عملی حرام است لیکن تنها در صورتی قابل کیفر است که باعث جریحهدار شدن عفت عمومی شـود و
صـرف روزهخواری هرچند در ملاءعام یا اماکن عمومی صورت گیرد ،قابل کیفر نیست .در خصوص کشیدن چادر و
روسری از سر زنان در اماکن عمومی یا معابر نیز ،اگرچه این رفتار ارتکاب فعل حرام میباشد ،لیکن با توجه به
اینکه رفتار مذکور تعرض نسبت به زنان محسوب میشود و ارتکاب آن تنها در اماکن عمومی و معابر جرم می-
باشد و به طور خاص در ماده 619قانون مجازات اسلامی )تعزیرات( 1375جرمانگاری شده است ،موردی برای
مراجعه به ماده 638همان قانون وجود ندارد.
نظر اقلیت :مقنن کیفری طبق ماده 638قانون مجازات اسلامی )تعزیرات( 1375ارتکاب عمل حرام را در دو صورت
قابل کیفر میداند :نخست ،حالتی که نفس آن عمل حرام ،در قوانین دارای کیفر معین باشد مانند مضاجعه )ماده 637
قانون پیشگفته( که در صورت ارتکاب این رفتارها توسط شخص در انظار و اماکن عمومی و معابر ،موجب
محکومیت وی به ده روز تا دو ماه یا تا هفتادوچهار ضربه شلاق علاوه بر کیفر مذکور در ماده خاص میشود .در این
موارد مکان جرم عامل مشدده کیفر محسوب شده است؛ دوم ،عمل حرامی که در قوانین کیفری دارای مجازات نمی-
باشد لیکن ارتکاب آن در انظار و اماکن عمومی و معابر باعث جریحهدار شدن عفت عمومی شود.
بنابراین شرط اعمال کیفر ذیل ماده 638قانون مجازات اسلامی )تعزیرات( » ،1375جریحهدار شدن عفت عمومی«
است که احراز آن امری قضایی است و ارتکاب هر عمل حرام در معابر و انظار و اماکن عمومی باعث اعمال مجازات
ذیل ماده 638قانون مجازات اسلامی نمیشـود .بـنابراین روزهخواری اگرچه عملی حرام است ،لیکن با توجه به مفهوم
عفت ،از آن خروج موضوعی دارد.
دکتر محمد علی شاه حیدری پور
مدیرکل حقوقی قوه قضاییه