نظریه مشورتی ۷/۹۸/۹۶۸

در صورتی که محکومعلیه پس از صدور رأی فوت کند و اجراییه علیه ورثه صادر و ابلاغ شود و محکومله در راستای مواد 248و 250قانون امور حسبی مصوب 1319تقاضای توقیف اموال ورثه به نسبت سهمالارث از مورث را بنماید و ورثه در مرحله اجرا مدعی شوند که مورث آنها ترکهای نداشته یا دیون متوفی مازاد بر ترکه است و یا ترکه بدون تقصیر آنها تلف شده است و خواستار رسیدگی بر این ادعا جهت اثبات آن باشند: -1آیا اثبات این ادعا مستلزم طرح دعوا است؟ -2آیا ورثه در صورت طرح دعوا میتوانند توقف عملیات اجرایی راجع به توقیف اموال ورثه را درخواست کنند؟ -3آیا دادگاه در مرحله اجرای حکم بدون طرح دعوا میتواند به این ادعا رسیدگی کرده و اتخاذ تصمیم نماید؟ -4آیا میتوان گفت در مرحله اجرای حکم صرفاً محکومبه از ماترک قابل وصول است و در صورتی که محکومله بخواهد از اموال شخصی ورثه محکومبه را وصول کند؛ باید به این عنوان علیه ورثه اقامه دعوای مستقل نماید و چون سبب دعوا مسئولیت مستقل ورثه و غیر از ماترک است ،دعوا اعتبار مختومه ندارد؟

بازگشت به استعلام شماره 1مورخ 1398/6/7به شماره ثبت وارده 968مورخ ،1398/6/12نظریه مشورتی این اداره کل به شرح زیر اعلام میگردد: 1و -3ادعای ورثه مبنی بر زائد بودن دیون متوفی بر ترکه وی یا تلف ترکه یا بخشی از آن بعد از فوت متوفی و عدم تکافوی باقی مانده ترکه برای پرداخت دیون وی موضوع ماده 248قانون امور حسبی مصوب ،1319در هر یک از مراحل رسیدگی یا اجرای حکم قابل طرح است و در این صورت دادگاه به این ادعا با توجه به اینکه از امور حسبی است ،بدون نیاز به تقدیم دادخواست رسیدگی و رأی مقتضی صادر میکند و در هر حال در زمره اختیارات قاضی اجرای احکام که صرفاً عهده دارد امر اجراست ،نمیباشد؛ مگر آنکه به عنوان دادرس علی البدل دادگاه مربوط ،این موضوع به وی ارجاع شده باشد. -2در صورت طرح دعوای ورثه به نظر میرسد مادام که دادگاه به این ادعا رسیدگی و رأی مقتضی صادر نکرده است ،مسؤولیت ایشان برای ادای دیون متوفی ،قطعی و مسجل نمیشود و در صورت درخواست آنان ،دادگاه قرار مقتضی مبنی بر توقف عملیات اجرایی صادر میکند. -4با توجه به ماده 250قانون فوقالاشعار ،رد ترکه باید در مدت یک ماه از تاریخ اطلاع وراث به فوت مورث به عمل آید .اگر در مدت مذکور ،رد ترکه به عمل نیاید ،درحکم قبول و مشمول ماده 248قانون یاد شده خواهد بود و برابر ماده اخیرالذکر ،درصورتی که ورثه ترکه را قبول نمایند ،هر یک مسئول اداء تمام دیون به نسبت سهم خود خواهند بود؛ مگر این که ثابت کنند دیون ،زائد بر ترکه بوده یا ثابت کنند که پس از فوت متوفی ترکه بدون تقصیر آنها تلف شده و باقیمانده ترکه برای پرداخت دیون کافی نیست که در این صورت نسبت به زائد از ترکه ،مسئول نخواهند بود .بنابراین طرح دعوای مستقل علیه ورثه در فرض سؤال که محکومعلیه قبل از صدور حکم ،فوت کرده است ،منتفی است. دکتر محمد علی شاه حیدری پور مدیرکل حقوقی قوه قضاییه