استعلام
در پروندهای فردی بر اساس حکم صادره به قصاص نفس و پانزده سال حبس و رد مال به نحو تضامنی از باب
مشارکت در سرقت مسلحانه محکوم شده است .به موجب ماده 135قانون مجازات اسلامی مصوب 1392در تعدد
جرایم موجب حد و تعزیر و نیز جرایم موجب قصاص و تعزیر ،مجازاتها جمع و ابتدا حد یا قصاص اجرا میشود؛ مگر
آنکه تعزیر حقالناس یا تعزیر معین شرعی باشد و موجب تأخیر اجرای حد نیز نشود که در این صورت ابتدا تعزیر اجرا
میشود .این امر در ماده 20آییننامه نحوه اجرای احکام حدود ،سلب حیات ،قطع عضو ،قصاص نفس و عضو و جرح،
دیات ،شلاق ،تبعید نفی بلد ،اقامت اجباری و منع از اقامت در محل یا محلهای معین مصوب 1398نیز ذکر شده
است .از طرفی در ماده 22آییننامه مذکور مقرر شده که در محکومیت توأمان به مجازاتهای حبس و قصاص نفس
و قصاص عضو تأخیر در اجرای قصاص بنا به جهات قانونی مانع اجرای مجازات حبس نمیشود .با توجه به توضیحات
فوقالذکر ،خواهشمند است در این خصوص رفع ابهام شود:
-1آیا منظور از تعزیر حقالناس ،تعزیر جرایم قابل گذشت است؟ در صورت مثبت بودن پاسخ ،در مورد فوقالذکر آیا
مجازاتها جمع و ابتدا پانزده سال حبس اجرا میشود یا صرفاً قصاص نفس اجرا میشود؟ در فرض پرونده چنانچه
پانزده سال حبس از باب جرم غیر قابل گذشت سرقت مسلحانه باشد ،آیا ابتدا تعزیر اجرا میشود یا فقط قصاص نفس؟
-2در ماده 135قانون مجازات اسلامی مصوب 1392مقرر گردیده اگر تعزیر حقالناسی یا تعزیر معین شرعی موجب
تأخیر اجرای حد نشود ،ابتدا تعزیر اجرا میشود .با توجه به اینکه اجرای تعزیر موجب تأخیر قصاص نفس میشود،
منظور از عبارت اجرای تعزیر موجب تأخیر اجرای حد نشود چیست؟
پاسخ اداره کل حقوقی
بازگشت به استعلام شماره 1398048000413142مورخ 1398/06/02به شماره ثبت وارده 948مورخ
،1398/06/09نظریه مشورتی کمیسیونهای آیین دادرسی کیفری این اداره کل به شرح زیر اعلام میگردد:
در فرض سؤال که متهم به قصاص نفس و پانزده سال حبس تعزیری محکوم شده است ،با عنایت به اینکه قصاص نفس
از مصادیق حقالناس است و محکومیت به پانزده سال حبس نه حقالناس است و نه تعزیر معین شرعی ،مطابق ماده
135قانون مجازات اسلامی مصوب 1392اجرای قصاص به درخواست اولیای دم و با رعایت تشریفات مقرر در
قانون مقدم بر اجرای حبس است و با اجرای قصاص نفس اجرای حبس تعزیری منتفی میشود ،لکن چنانچه به علل
قانونی اجرای قصاص به تأخیر افتد اجرای مجازات حبس مانعی ندارد .با عنایت به بند »ب« مواد 9و 12قانون آیین
دادرسی کیفری مصوب ،1392منظور از حقالناس مطالبه کیفرهایی است که به موجب قانون حق خصوصی بزهدیده
است و تعقیب مرتکب منوط به شکایت بزهدیده میباشد.
-2با توجه به اینکه قصاص نفس در زمره حدود شرعی نیست ،استناد به قسمت آخر ماده 135قانون مجازات
اسلامی مصوب 1392موردی ندارد.
دکتر محمد علی شاه حیدری پور
مدیرکل حقوقی قوه قضاییه