استعلام
چنانچه شوهر دادخواست الزام به تمکین یا طلاق به طرفیت همسرش مطرح نماید ،با توجه به ماده 1005قانون مدنی
که اعلام نموده اقامتگاه زن همان اقامتگاه شوهر است،آیا باید در محل اقامت خود طرح دعوی کند؟ هر چند همسرش
در شهر دیگر ساکن باشد یا مطابق ماده 12قانون حمایت خانواده باید در محل سکونت زوجه طرح دعوی کند؟
زوجه در یک دادخواست برای فرزندان تحت حضانت خود مطالبه نفقه مینماید آیا نفقه تمامی فرزندان یک خواسته
محسوب میشود یا مطالبه نفقه هر یک از فرزندان در یک دادخواست دعوی مستقل محسوب میشود و هزینه دادرسی
باید بر مبنای نفقه هر یک از فرزندان و جداگانه محاسبه و پرداخت شود؟
چنانچه حکم قطعی بر اعسار صادر شود و پس از گذشت مدت کوتاهی مجدد دعوی اعسار یا رفع عسرت مطرح گردد
و پس از تشکیل جلسه رسیدگی و بررسیهای لازم مشخص شود در وضعیت مالی معسر تغییری ایجاد نشده است ،آیا
موضوع از اعتبار امر قضاوت شده برخوردار است و باید اظهار نظر شکلی در قالب قرار رد دعوی انجام شو د یا این
که اعسار از موضوعات حادث است که مشمول اعتبار مختومه نمیشود و باید اظهار نظر ماهوی به عمل آید؟
پاسخ اداره کل حقوقی
بازگشت به استعلام شماره /28/1ت مورخ 1398/05/20به شماره ثبت وارده 875مورخ ،1398/05/27
نظریه مشورتی این اداره کل به شرح زیر اعلام میگردد:
-1اگر چه صدر ماده 1005قانون مدنی اقامتگاه زن شوهردار را همان اقامتگاه شوهر اعلام داشته ،اما با توجه به
قسمت اخیر ماده مذکور که ضابطه مسکن علیحده را مورد توجه قرار داده و نیز تبصره 2ماده 68قانون آیین
دادرسی دادگاههای عمومی و انقلاب در امور مدنی مصوب 1379که مقرر داشته» :در مواردی که زن در منزل شوهر
سکونت ندارد ابلاغ اوراق در محل سکونت یا محل کار او بهعمل میآید« ،همچنین با توجه به ماده 1002قانون
مدنی که در تعریف اقامتگاه تصریح نموده» :اقامتگاه هر شخص عبارت از محلی است که شخص در آنجا سکونت
داشته و مرکز مهم امور او نیز در آنجا باشد اگر محل سکونت شخص غیر از مرکز مهم امور او باشد مرکز امور او
اقامتگاه محسوب است« ،میتوان نتیجه گرفت که در فرض استعلام محل کار و سکونت زوجه ،اقامتگاه وی تلقی
میشود؛ نه اقامتگاه شوهر .لذا طبق ماده 11قانون آیین دادرسی دادگاههای عمومی و انقلاب در امور مدنی مصوب
،1379رسیدگی به دعوا در صلاحیت دادگاه محل کار و سکونت خوانده است .حکم مقرر در ماده 12قانون حمایت
خانواده 1391اختیاری است که قانونگذار برای زوجه به رسمیت شناخته تا در امور و دعاوی خانوادگی مربوط به
زوجین ،به انتخاب خود در دادگاه محل اقامت خوانده یا محل سکونت خود اقامه دعوا نماید؛ مگر در مهریه غیرمنقول
و دلیلی بر الزام زوج به طرح دعوا در دادگاه محل سکونت زوجه به استناد این ماده قانونی نیست.
-2در فرض سؤال که زوجه در یک دادخواست برای نفقه فرزندان تحت حضانت خود اقامه دعوا نموده است ،مطالبه
نفقه تمام آنان یک دعوا محسوب میشود .با توجه به اینکه دادگاه به طور معمول حکم به پرداخت نفقه صادر نمیکند
و صرفا میزان و ترتیب پرداخت را اعلام میکند و صرف تعیین نفقه و میزان آن ،به معنای صدور حکم به پرداخت نفقه
نیست؛ لذا این دعوا ،دعوای غیرمالی است و هزینه دادرسی دعاوی غیرمالی نسبت به آن وصول میشود؛ مگر آنکه
دادگاه حکم به پرداخت نفقه صادر نماید که در این صورت ملاک اخذ هزینه دادرسی حکم مقرر در بند 3ماده 61
قانون آیین دادرسی دادگاههای عمومی و انقلاب در امور مدنی مصوب 1379است.
دکتر محمد علی شاه حیدری پور
مدیر کل حقوقی قوه قضاییه