استعلام
در صورتی که خواهان از هزینه دادرسی معاف باشد یا حکم اعسار از هزینه دادرسی برای وی صادر شده باشد به
موجب حکم تبصره ماده 559قانون آیین دادرسی کیفری وصول هزینه های دادرسی در مرحله اجرای حکم به عمل
میآید مگر این که محکوم به از مستثنیات دین باشد .حال سوال این است که:
-1آیا حکم ماده مذکور در مورد احکام حقوقی که با معافیت موقت یا اعسار خواهان شروع شده و حکم به نفع
خواهان صادر گردیده قابل اعمال است مثلا چنانچه زوجه محکوملها مستحق نفقه شناخته شده و حکم علیه زوج صادر
گردیده باشد ،آیا با توجه به ماهیت نفقه اجرای احکام مکلف به کسب تمبر هزینه دادرسی برای زوجه خواهان بدوی
معاف شده میباشد یا اینکه چون ماهیت آن جزو مستثنیات دین است ،نباید هزینههای دادرسی از نفقه زوجه کسر
گردد؟
-2در صورت تغییر خواسته و درخواست یا تغییر در نحوه دعوا موضوع ماده 98از قانون آیین دادرسی مدنی آیا
پرداخت هزینه دادرسی جدید برای خواسته تغییر یافته ضروری است یا همان هزینه پرداخت شده برای خواسته اول
کفایت میکند چنانچه خواستهای از مالی به غیر مالی تغییر ماهیت پیدا کرد ،آیا اخذ مابه التفاوت یا استرداد مبلغ
اضافی اخذ شده ضروری است؟
پاسخ اداره کل حقوقی
بازگشت به استعلام شماره 9030/1566/500مورخ 1398/05/27به شماره ثبت وارده 863مورخ
،1398/05/27نظریه مشورتی این اداره کل به شرح زیر اعلام میگردد:
-1اولاً ،صدور حکم اعسار خواهان از پرداخت هزینه دادرسی موجب معافیت موقت وی از پرداخت هزینه دادرسی
است و در صورت صدور حکم به نفع خواهان دایره اجرای احکام نسبت به وصول این هزینه اقدام خواهد نمود .ثانیاً،
معافیت از پرداخت هزینه دادرسی و یا موکول کردن پرداخت آن به زمان اجرای حکم موضوع ماده 5قانون حمایت
خانواده مصوب 1391به تجویز قانون و به تشخیص و دستور قاضی رسیدگیکننده است و منصرف از حکم اعسار از
پرداخت هزینه دادرسی است که پس از اقامه دعوای اعسار و رسیدگی به آن صادر میشود .همچنین معافیت از
پرداخت هزینه دادرسی موضوع تبصره مادهی 5قانون مذکور و همچنین تبصره الحاقی مورخ 18/12/1394به ماده
505قانون آیین دادرسی دادگاههای عمومی و انقلاب در امور مدنی مصوب 1379به حکم قانون است و با توجه به
اینکه اخذ هرگونه وجهی از اشخاص منوط به تصریح مقنن است ،در موارد مذکور نمیتوان با اتخاذ ملاک از ذیل بند
23ماده 3قانون نحوه وصول برخی از درآمدهای دولت و مصرف آن در موارد معین مصوب 1373با اصلاحات
بعدی ،در صورت محکومله واقع شدن خواهان هزینه دادرسی را از محکومعلیه وصول کرد.
-2چنانچه خواهان طبق ماده 98قانون آیین دادرسی دادگاههای عمومی و انقلاب در امور مدنی مصوب 1379شده
خواسته خود را افزایش دهد ،مکلف است هزینه دادرسی را نسبت به ما بهالتفاوت نیز پرداخت کند عدم پرداخت هزینه
دادرسی مذکور از موارد نقص دادخواست محسوب میشود و در صورتی که به رغم اخطار رفع نقص خواهان به
تکلیف قانونی خود عمل نکند ،دادخواست به طور کلی رد میشود در هر صورت موجب قانونی جهت استرداد
مابهالتفاوت هزینه دادرسی به خواهان به لحاظ مبلغ خواسته یا تغییر نحوه دعوا یا خواسته وجود ندارد.
دکتر محمد علی شاه حیدری پور
مدیر کل حقوقی قوه قضاییه