نظریه مشورتی ۷/۹۸/۸۶۲

-1در دعوی کیفری ،آیا درخواست مبنی بر هزینهها و خسارات دادرسی باید وفق ماده 563قانون آیین دادرسی کیفری با دادخواست اقامه شود؟ -2آیا مفاد ماده 561در مورد هزینه تهیه اسناد شامل هزینه فتوکپی از اوراق ضمیمه پرونده است که موضوعی متفاوت از هزینه دادرسی است؛ یا ناظر به امر دیگری است؟ چنانچه شخصی درخواست این نوع هزینهها و خسارت را کند ،آیا دادگاه مجاز به صدور حکم بر اساس ماده 563قانون آیین دادرسی کیفری است؟ -3آیا قید »معافیت موقت« برای مدعی خصوصی در قسمت اخیر ماده 559قانون آیین دادرسی کیفری برای هزینههای دادرسی ،ناظر به دادخواست ضرر و زیان ناشی از جرم است یا اصل شکایت؟ آیا این معافیت نیازمند تشریفات اعسار از هزینه دادرسی مشابه امور حقوقی است؟ با توجه به عدم ذکر قید »موقت« برای معافیت از هزینه شکایت شاکی در صدر ماده ،آیا بین معافیت دایم و موقت تفاوت حقوقی وجود دارد و آیا در صورت اثبات ملائت شاکی و حیله و دروغ وی در اعلام ناتوانی ،هزینه شکایت که از آن معاف شده قابل وصول است؟

-1مستفاد از مواد 563و 564قانون آئین دادرسی کیفری مصوب 1392مطالبه هزینههای دادرسی از سوی شاکی خصوصی ،نیاز به رعایت تشریفات قانون آیین دادرسی در امور مدنی و از جمله تقدیم دادخواست ندارد. -2ضمیر آنها در عبارت »تهیه آنها« مذکور در ماده 561قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1392به رونوشت یا تصویر اسناد بر میگردد و نه خود اسناد؛ بنابراین پاسخ به پرسش مطرح شده که با تلقی عبارت مذکور مبنی بر »هزینه تهیه اسناد« مطرح شده است منتفی به نظر میرسد. -3الف -معافیت از هزینه دادرسی راجع به اصل شکایت تابع حکم مقرر برای شکایت شاکی است و معافیت موقت ناظر به هزینه مربوط به مطالبه ضررو زیان ناشی از جرم. ب -مفروض آن است که جز در موارد مصرح قانونی ،رسیدگی مرجع کیفری تابع تشریفات نیست و رعایت تشریفات مغایر با اصل سرعت در رسیدگی است؛ از سوی دیگر چون رسیدگی به ادعای عدم تمکن مالی برای پرداخت هزینه دادرسی فرض سؤال مستلزم تقدیم دادخواست نیست ،لذا از شمول احکام مقرر برای رسیدگی به اعسار در دادگاه حقوقی که انجام آن مستلزم تقدیم دادخواست میباشد نیز خارج است. ج -قانونگذار در ماده 559قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1392در مقام بیان بوده است و قید معافیت موقت از پرداخت هزینه دادرسی مطالبه ضرر و زیان را برای مدعی خصوصی آورده است؛ لیکن در خصوص شاکی که توانایی پرداخت هزینه شکایت را ندارد ،عبارت »معاف میشود« را به کار برده است که با توجه به اطلاق آن ،معافیت دائم محسوب میشود. د -مفروض آن است که رسیدگی و ارزیابی استحقاق یا عدم استحقاق برای بهرهمندی از معافیت مقرر در ماده 559فوقالاشعار ،مختص برهه زمانی مشخص و بر عهده مرجعی است که شاکی تقاضای رسیدگی نسبت به آن را از این مرجع درخواست کرده است؛ بنابراین موجبی قانونی برای ارزیابی مجدد توانایی شاکی برای پرداخت هزینه دادرسی در زمان تقدیم شکایت متعاقب اتخاذ تصمیم مبنی بر معافیت وی از پرداخت این هزینه وجود ندارد و پرسش مطرح شده منتفی به نظر میرسد. دکتر احمد رفیعی سرپرست اداره کل حقوقی قوه قضائیه