استعلام
مطابق ماده 881مکرر به قانون مدنی الحاقی 14آبان سال » :1370کافر از مسلم ارث نمیبرد و اگر در بین ورثه
متوفای کافری مسلم باشد وراث کافر ارث نمیبرد اگرچه از لحاظ طبق و درجه مقدم بر مسلم باشند« در این قانون
»کافر« تعریف نشده است و همین موضوع باعث اختلاف نظر قضایی و متضرر شدن پیروان ادیان الهی مصرح در قانون
اساسی )ایرانیان زرتشتی،کلیمی و مسیحی( شده است .پس از این مصوبه ،قانون »رسیدگی به دعاوی مطروحه راجع
به احوالی شخصیه و تعلیمات دینی ایرانیان زرتشتی ،کلیمی و مسیحی« در مورخ 1372در اجرای بند هشتم اصل
یکصد و دهم قانون اساسی به تصویب مجمع تشخیص مصلحت نظام رسیده است که طبق آن رعایت به احوال شخصیه
و حقوق ارثیه و وصیت در خصوص پیرو ادیان الهی به رسمیت شناخته و دادگاهها ملزم به صدور حکم بر طبق آن شده
اند ،در این مصوبه که از نظر زمانی مؤخر بر ماده 881مکرر است ،ادیان الهی مصرح در قانون اساسی کاملا مشخص
است و به آنان کافر اطلاق نمیشود و حقوق آنان نیز به طور کامل و بر اساس اصل 13قانون اساسی باید رعایت
شود.
صرف نظر از ایرادهایی که به مبانی حکم مذکور در ماده 881قانون مدنی وارد است ،این تردید وجود دارد که آیا
پیروان ادیان الهی شناخته شده در قانون اساسی که در اصطلاح فقهی اهل ذمه نامیده میشوند ،مشمول حکم ماده 881
مکرر قانون مدنی میشوند یا خیر؟
پاسخ اداره کل حقوقی
احتراما ،بازگشت به نامه شماره 9000/5839/500مورخ 1398/05/22به شماره ثبت وارده 849مورخ
،1398/05/23در خصوص استعلام شماره 175/98مورخ 12/5/1398نماینده محترم ایرانیان زرتشتی در مجلس
شورای اسلامی ،نظریه مشورتی کمیسیون قوانین مدنی این اداره کل به شرح زیر اعلام میگردد:
با عنایت به حکم مقرر در قانون رسیدگی به دعاوی مطروحه راجع به احوال شخصیه و تعلیمات دینی ایرانیان زرتشتی،
کلیمی و مسیحی مصوب 1372مجمع تشخیص مصلحت نظام که در آن به اختلاف ادیان متوفی و وراث توجه شده
است و در مسایل مربوط به ارث و وصیت ،عادات و قواعد مسلمه متداوله در مذاهب متوفی را ملاک دانسته است و
همراستا با حکم مقرر در اصل سیزدهم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران است ،فرض اسلام آوردن یکی از وراث
متوفای کافر پس از فوت وی ،از شمول قسمت دوم ماده 881مکرر قانون مدنی خارج است و موجب محرومیت
وراث کافر از ارث نمیشود.
دکتر محمد علی شاه حیدری پور
مدیرکل حقوقی قوه قضاییه