استعلام
چنانچه خواهان اموال را ضمیمه استشهادیه و یا صورت دادخواست اعسار از محکومبه یا اعسار از هزینه دادرسی
نکرده باشد ،از موارد رفع نقص محسوب میشود یا باید دادخواست به صورت شکلی رد شود؟
پاسخ اداره کل حقوقی
بازگشت به استعلام شماره 3037مورخ 1398/4/25به شماره ثبت وارده 784مورخ ،1398/5/13نظریه
مشورتی این اداره کل به شرح زیر اعلام میگردد:
اولا ،به موجب ماده 8قانون نحوه اجرای محکومیتهای مالی مصوب » 1394مدعی اعسار باید صورت کلیه اموال
خود شامل تعداد یا مقدار و قیمت کلیه اموال منقول و غیرمنقول به طور مشروح مشتمل بر میزان وجوه نقدی که وی
به هر عنوان نزد بانکها یا مؤسسات مالی و اعتباری ایرانی و خارجی دارد به همراه مشخصات دقیق حسابهای
مذکور و نیز کلیه اموالی که او به هر نحو نزد اشخاص ثالث دارد و کلیه مطالبات او از اشخاص ثالث و نیز فهرست
نقل و انتقالات و هر نوع تغییر دیگر در اموال مذکور از زمان یک سال قبل از طرح دعوای اعسار به بعد را ضمیمه
دادخواست اعسار خود کند .«...از مفاد این ماده استفاده میشود که ارائه صورت کلیه اموال از سوی مدعی اعسار به
دادگاه رسیدگیکننده به دعوای اعسار ،تکلیف قانونی است و دادگاه بدون ملاحظه صورت مزبور نمیتواند به دعوای
اعسار رسیدگی کند و طرف وی نیز باید هنگام ابلاغ نسخه ثانی دادخواست و ضمائم ،از این صورت آگاهی یابد تا
بتواند دفاع خود را تدارک ببیند .بنابراین در فرض عدم انضمام صورت اموال از سوی تقدیمکننده دادخواست اعسار،
به نظر میرسد دعوای اعسار برابر قانون ،طرح نشده و قابلیت استماع ندارد و دادگاه به استناد ماده 2قانون آیین
دادرسی دادگاه¬های عمومی و انقلاب در امور مدنی مصوب ،1379قرار عدم استماع دعوا صادر میکند .به هر حال،
مورد از موارد صدور اخطار رفع نقص نمیباشد .شایسته ذکر است که ارائه صورت اموال وفق ماده 3و تبصره یک
آن از قانون مورد بحث ،شرط لازم برای استفاده محکومعلیه مدعی اعسار از امتیازهای مقرر در این ماده و تبصره
یک آن است.
ثانیا ،به موجب ماده 8قانون نحوه اجرای محکومیتهای مالی مصوب ،1394در صورت وجود شرایط زیر مدعی
اعسار باید شهادتنامه کتبی حداقل دو شاهد را به دادخواست خود ضمیمه نماید :نخست ،بار اثبات بر عهده مدیون
باشد و یا سابقه ملائت او اثبات شده باشد .و دوم ،مدیون بخواهد ادعای اعسار خود را با شهادت شهود ثابت کند.
بنابراین در شرایط فوق اگر مدیون شهادتنامه مزبور را پیوست نکند ،دعوای خود را وفق مقررات طرح نکرده است
ولذا به استناد ماده 2قانون آیین دادرسی دادگاههای عمومی و انقلاب در امور مدنی مصوب ،1379قرار عدم استماع
دعوا صادر میشود .شایسته ذکر است که عدم بازداشت محکومعلیه مستلزم ارائه صورت اموال و دادخواست اعسار
است و هرگاه این دو ظرف مهلت قانونی به دادگاه ارائه شود ،به موجب متن ماده 3قـانون صدرالـذکر حبـس
محکومعلیه جایز نیست ،هرچند صورت اموال یا دعوای اعسارتقدیمی ناقص باشد.
ثالثا ،به موجب ماده 506قانون آیین دادرسی دادگاههای عمومی و انقلاب در امور مدنی مصوب 1379در صورتیکه
دلیل اعسار از هزینه دادرسی شهادت شهود باشد ،باید شهادت کتبی حداقل دو نفر به دادخواست ضمیمه شود .بنابراین
اگر خواهان ،شهادتنامه را پیوست دادخواست نکند ،به دلیل اینکه دعوای خود را برابر مقررات طرح نکرده است ،به
استناد ماده 2این قانون قرار عدم استماع دعوای وی صادر میشود.
دکتر محمد علی شاه حیدری پور
مدیرکل حقوقی قوه قضاییه