استعلام
-1مطابق ماده 190قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1392متهم حق به همراه داشتن یک نفر وکیل دادگستری را
دارد؛ حال در صورتی که شخصی تحت عنوان وکیل دادگستری در شعبه حاضر شده و با تقدیم برگ وکالتنامه خود
را وکیل مشتکیعنه معرفی نماید ،تکلیف بازپرس چیست؟ آیا بازپرس میتواند با این استدلال که حق به همراه داشتن
وکیل برای متهم است و این شخص در مقام وکیل مشتکیعنه بوده و اینکه قانون از میان اشخاص دخیل در پرونده
کیفری صرفاً برای شاکی و متهم حق داشتن وکیل قائل شده است و برای دیگر افراد از جمله کفیل ،وثیقهگذار ،شاهد،
مطلع و ...چنین حقی را قائل نشده ،حکم قانونی راجع به مشتکیعنه پرونده نیز همچون افراد اخیرالذکر میباشد .لذا
مستند به مواد 190و 91آن قانون و به جهت رعایت اصل محرمانگی در تحقیقات مقدماتی از پذیرش وکالت وکیل
برای مشتکیعنه خودداری کند؟
-2مطابق ماده 191قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1392متهم حق مطالعه و دسترسی به اوراق پرونده را دارد؛
حال در صورتی که مشتکیعنه پیش از احضار به عنوان متهم در شعبه حاضر شود و تقاضای مطالعه پرونده یا
درخواست تصویر از اوراق آن را تقدیم کند ،تکلیف بازپرس چیست؟ آیا بازپرس میتواند با این استدلال که حق
مطالعه و دسترسی به اوراق پرونده برای متهم است و این شخص در مقام مشتکیعنه است ،مستند به مواد 191و 91
و با رعایت اصل محرمانگی در تحقیقات مقدماتی از اجابت درخواست مشتکیعنه خودداری کند؟
پاسخ اداره کل حقوقی
بازگشت به استعلام شماره 9016/107/460001مورخ 1398/4/9به شماره ثبت وارده 563مورخ
،1398/4/16نظریه مشورتی کمیسیون آیین دادرسی کیفری 2این اداره کل به شرح زیر اعلام میگردد:
1و -2هرچند در ادبیات حقوقی اصطلاح »مشتکیعنه« متفاوت از اصطلاح »متهم« است؛ با این توضیح که به محض
اقامه شکایت علیه شخص ،عنوان مشتکیعنه بر وی بار میشود و سپس چنانچه دلایل مکفی بر انتساب اتهام به دست
آمد و بعد از تفهیم اتهام ،به کارگیری عنوان » متهم« برای وی قابل توجیه است؛ اما قانونگذار در موادی از قانون
آیین دادرسی کیفری مصوب 1392فارغ از این تفاوت ،به دنبال تبیین حقوق شخصی است که در معرض شکایت قرار
گرفته یا علیه او اعلام جرم شده است و از جمله در مواد 48و 49به شخصی که در ابتدا توسط ضابط تحت نظر قرار
گرفته ،عنوان »متهم« بار کرده و در ماده 48برای وی حق تقاضای حضور وکیل را مقرر کرده است .از این رو به
محض اقامه دعوای کیفری )شکایت( علیه شخص )مشتکیعنه( یا اعلام جرم نسبت به وی ،وفق ماده 190قانون آیین
دادرسی کیفری مصوب 1392حق همراه داشتن یک نفر وکیل را در مراجع انتظامی خواهد داشت و همچنین میتواند
از حق دسترسی به اوراق پرونده موضوع ماده 191همین قانون با رعایت شرایط قانونی بهرهمند شود.
دکتر احمد رفیعی
معاون اداره کل حقوقی قوه قضاییه