نظریه مشورتی ۷/۹۸/۵۱۶

یک نهاد دولتی علیه فردی شکایتی مطرح کرده که در مراحل مقدماتی دادسرا به علت فقد ادله اثباتی و عدم وقوع بزه قرار منع تعقیب صادر نموده و قرار به تایید دادستان رسیده و به اداره متبوع ابلاغ شده است .شاکی خارج از فرجه قانونی به قرار اعتراض کرده و دادگاه کیفری دو بدون توجه به حقوق مکتسبه مشتکیعنه و اعتبار امر مختومه ،دستور اخذ آخرین دفاع و جلب به محاکمه در نموده و حکم به محکومیت مشتکیعنه صادر میکند و رأی صادره با اعتراض به عمل آمده در دادگاه تجدیدنظر مطرح رسیدگی است. -1با توجه به انقضای مدت اعتراض و قطعی شدن قرار منع تعقیب،آیا دادگاه کیفری دو پس از کشف دلایل جدید بدون درخواست دادستان میتواند دستور جلب به محاکمه و اخذ آخرین دفاع و تامین را صادر کند؟ -2با توجه به اعتبار امر مختومه از حیث قطعیت رأی منع تعقیب ،آیا امکان صدور رای به محکومیت مشتکیعنه وجود دارد؟ -3در صورتی که دلایل جدیدی کشف شود ،آیا دادگاه کیفری دو بدون درخواست دادستان میتواند دستور تعقیب مجدد مشتکیعنه را صادر کند؟ -4تکلیف دادگاه تجدیدنظر در رسیدگی به اعتراض چیست؟

1و 3و -4مستفاد از مواد 271 ،270و 274قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1392مرجع رسیدگی نسبت به اعتراض به قرار منع تعقیب صادره از دادسرا ،دادگاه کیفری ذیربط است و تشخیص طرح آن در موعد قانونی یا خارج از موعد بودن اعتراض ،با دادگاه مزبور است ولذا چنانچه دادگاه رسیدگی کننده به اعتراض با پذیرش عذر موجه موضوع ماده 432قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1392و نیز با پذیرش وارد بودن اعتراض قرار جلب به دادرسی صادر کند و متعاقباً پرونده امر پس از انجام اقدامات قانونی ،وفق ماده 276 قانون یادشده در دادگاه کیفری مطرح و مورد رسیدگی و صدور رأی قرار گیرد ،تشریفات و ترتیبات رسیدگی یادشده و نیز رسیدگی به تجدیدنظرخواهی تابع عمومات حاکم بر دادرسی کیفری بوده و موجب قانونی جهت نقض رأی مورد تجدیدنظر یا صدور حکم به برائت به لحاظ قطعی محسوب کردن قرار منع تعقیب صادره وجود ندارد .بدیهی است که دادگاه بدوی بدون احراز موجه بودن اعتراض خارج از مهلت نمیتواند وارد رسیدگی شود؛ و چون عدم رعایت این تشریفات مطابق تبصره ماده 455قانون پیشگفته ،از مواردی است که به اساس رأی خدشه وارد میکند ،دادگاه تجدیدنظر باید رأی صادر شده از دادگاه بدوی را نقض کند. -2تقاضای تعقیب مجدد موضوع ماده 278قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1392باید از طریق دادستان یا مقام ارجاع به شعبه رسیدگی کننده ارجاع شود .بنابراین شعبه دادگاه حتی در صورت کشف دلایل جدید هم رأساً و بدون ارجاع نمیتواند شروع به تعقیب کند؛ مگر در مواردی که پرونده به طور مستقیم در دادگاه رسیدگی میشود که در این صورت دادگاه به عنوان متکفل امر تحقیقات مقدماتی میتواند بر اساس ماده 278قانون یادشده اقدام نماید. دکتر احمد رفیعی سرپرست اداره کل حقوقی قوه قضاییه