نظریه مشورتی ۷/۹۸/۴۸۷

آیا دعاوی اشخاص حقیقی و حقوقی به طرفیت بانکها و موسسات اعتباری تحت عناوین بطلان قرارداد مطالبه وجه بابت استیفای ناروا ،بطلان شروط مازاد بر نرخ مصوب شورای پول و اعتبار مندرج در قرارداد و الزام بانک و موسسات موصوف به رعایت نرخ مصوب شورای پول و اعتبار اعلام تسویه مطالبات بانکی بطلان اسناد صلح ،بیع شرط و رهنی و غیره قابلیت استماع دارد؟ آیا طرح هر گونه دعوی علیه بانک ها و موسسات اعتباری منوط به اثبات تخلف حسب ماده 44قانون پولی و بانکی کشور با آخرین اصلاحات مصوب 1392و بند 5لایحه قانونی اصلاح قانون پولی و بانکی کشور در هیات انتظامی بانکها خواهد بود؟ اگر اشخاص حقیقی و حقوقی پس از تسویه تسهیلات مبادرت به طرح دعاوی فوق نمایند و بیان دارند که با میل و رغبت تسویه نکرده اند ،آیا چنین دعاوی قابلیت استماع دارد و یا به استناد 266قانون مدنی محکوم به بطلان است؛ یا این که همه دعاوی منوط به اثبات تخلف در هیات انتظامی فوقالذکر است؟ آیا رعایت نرخ مصوب شورای پول و اعتبار الزامی است؟

بازگشت به استعلام فاقد شماره مورخ 1398/03/25به شماره ثبت وارده 487مورخ ،1398/04/03نظریه مشورتی این اداره کل به شرح زیر اعلام میگردد: اولا ،با عنایت به آمره بودن سیاستهای پولی و بانکی کشور ،قراردادهای بانکی میبایست با رعایت این سیاستها و ضوابط و مقررات مصوب از سوی بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران و شورای پول و اعتبار و در قالب یکی از عقود معین یا غیرمعین قانونی و شرعی منعقد شود .لذا قراردادهای داخل در مصوبات مذکور بین طرفین نافذ و لازمالاجرا تلقی میشود و آثار قانونی بر آن مترتب میگردد .بر این اساس ،در فرض سؤال که تسهیلاتگیرندگان برخی دعاوی تحت عناوین بطلان قرارداد ،مطالبه وجه بابت استیفای ناروا ،بطلان شروط مازاد بر نرخ مصوب شورای پول و اعتبار ،بطلان اسناد صلح و نظایر آن را مطرح مینمایند ،تشخیص صحت یا بطلان هر قرارداد بانکی مصداقی و واجد جنبه قضایی بوده و بر عهده قاضی رسیدگیکننده است و مستلزم بررسی قرارداد منعقده و احراز انطباق یا عدم انطباق آن با سیاستهای آمره پولی و بانکی کشور است؛ ثانیا ،صحت یا بطلان قرارداد بانکی با وقوع یا عدم وقوع تخلف از سوی کارکنانی که در انعقاد قرارداد دخالت داشتهاند ،ملازمهای ندارد .لذا رسیدگی دادگاه عمومی حقوقی به دعاوی راجع به بطلان قراردادهای بانکی و احراز صحت یا بطلان قرارداد مشروط به رسیدگی به تخلفات کارکنان بانک در هیأت انتظامی بانکها موضوع ماده 44 قانون پولی و بانکی کشور مصوب 1351با اصلاحات و الحاقات بعدی آن نمیباشد؛ ثالثا ،صرف ادعای تسهیلاتگیرندگان مبنی بر تسویه تسهیلات بدون رضایت و رغبت ،مؤثر در مقام نمیباشد؛ اما در صورت احراز بطلان قرارداد اعطای تسهیلات به سبب عدم رعایت سیاستهای پولی و بانکی کشور ،مبالغ پرداخت شده مازاد بر نرخ اعلامی از سوی بانک مرکزی جمهوری اسلامی و به طور کلی برخلاف سیاستهای مذکور قابل استرداد است. دکتر محمد علی شاه حیدری پور مدیرکل حقوقی قوه قضاییه