نظریه مشورتی ۷/۹۸/۴۵۷

با عنایت به ماده 91قانون مجازات اسلامی مصوب 1392در صورتی که دادگاه تشخیص دهد فرد بالغ کمتر از 18سال ماهیت جرم موجب حد یا قصاص و یا حرمت آن را درک نمیکند و تصمیم به اعمال مواد 88و 89قانون فوقالذکر بگیرد ،ملاک تعیین نوع تصمیمات ماده 88و یا مجازات موضوع ماده 89چیست؟ تصمیم قاضی به چه نحوی نظارتپذیر است؟ آیا قاضی مبسوطالید است و صرفاً بر حسب نظر خود میتواند اتخاذ تصمیم کند؟ به عنوان مثال پسر شانزده ساله مرتکب شرب خمر و یا قطع عمدی ید شده است .از مجازاتهای ماده 89اخیرالذکر کدامیک باید اعمال شود؟

در مواردی که دادگاه وفق ماده 91قانون مجازات اسلامی مصوب 1392احراز نماید که فرد نابالغ کمتر از هجده سال ماهیت جرم موجب حد یا قصاص و یا حرمت آن را درک نمیکند ،حسب مورد با توجه به سن مرتکب و در انتخاب یکی از تدابیر مندرج در مواد 88و 89همین قانون که به واقع تعزیر نوجوان محسوب میشود ،معیارهای مقرر برای تعیین مجازات تعزیری مندرج در بندهای چهارگانه ماده 18قانون مجازات اسلامی شامل انگیزه مرتکب و وضعیت ذهنی و روانی وی ،سوابق و وضعیت فردی و خانوادگی ،اجتماعی مرتکب و تأثیر تعزیر بر وی ،شیوه ارتکاب جرم و ...را باید مورد نظر قرار دهد و به هر حال دادگاه در تعیین مجازات نوجوان با رعایت ضرورت تناسب مجازات ،هدف اصلاحی و دیگر عمومات حاکم بر مجازاتها ،به تشخیص خود اقدام میکند .ضمناً قسمت اخیر استعلام مصداقی است و این مرجع از پاسخگویی به پرسشهای مصداقی معذور است. دکتر محمد علی شاه حیدری پور مدیرکل حقوقی قوه قضاییه