استعلام
طبق ماده 236قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1392هر گاه پس از ضبط وجهالوثاقه و پیش از اتمام عملیات
اجرایی ضبط ،محکوم حاضر شود یا وثیقهگذار او را حاضر کند ،دادستان با رفع اثر از دستور صادره ،دستور اخذ یا
ضبط حداکثر یک چهارم از وجه قرار را صادر میکند .آیا در مواردی که محکوم با دستور مرجع قضایی توسط
مرجع انتظامی جلب میگردد نیز مفاد ماده 236قابل اعمال است؟ به عبارت دیگر ،جهت استفاده از مزایای این ماده
برای ضامن ،نفس حضور محکوم پس از ضبط وجهالوثاقه و پیش از اتمام عملیات اجرایی کفایت میکند یا اینکه
حسب ظاهر ماده میبایست حضور محکوم داوطلبانه توسط خودش یا ضامن باشد؟
در مواردی که دادگاه حکم به مجازات جایگزین حبس مثلاً بیست میلیون ریال جزای نقدی جایگزین شش ماه حبس
در راستای مواد 64به بعد قانون مجازات اسلامی مصوب 1392صادر میکند و پس از جلب محکوم ،وی از
پرداخت جزای نقدی اظهار عجز مینماید ،آیا طبق ماده 70این قانون دادگاه باید مجوز اعمال حبس جایگزین را
صادر نماید یا اینکه قاضی اجرای احکام رأساً میتواند در راستای ماده 70مذکور محکوم را بابت مجازات حبس
به زندان معرفی نماید؟ اگر محکوم از پرداخت جزای نقدی اظهار عجز نمود و در راستای ماده 70یاد شده بابت
مجازات حبس شش ماه در مثال فوق به زندان معرفی شود و بعد از چند روز طی لایحهای اعلام کند حاضر است
جزای نقدی را پرداخت کند ،آیا تقاضای وی در واحد اجرای احکام قابل پذیرش است؟ اگر بدون هماهنگی بعد از
چند روز جزای نقدی را پرداخت کند ،تکلیف چیست؟
پاسخ اداره کل حقوقی
-1به موجب ماده 236قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1392دادستان صرفاً در صورتی مجاز به رفع اثر از
دستور صادره است که متهم شخصاً در مرجع قضایی حاضر شود و یا کفیل یا وثیقهگذار او را حاضر کند .چنانچه
جلب محکوم با همکاری کفیل یا وثیقهگذار به عمل آمده باشد ،مانند آنکه وثیقهگذار یا کفیل با اخذ برگ جلب
سیار و شناسایی محل سکونت یا اختفای محکوم از طریق ضابط زمینه دستگیری وی را فراهم نماید نیز داخل در
شمول ماده 236قانون پیشگفته است؛ اما دیگر طرق دسترسی به محکوم و از جمله جلب وی توسط مراجع
انتظامی بدون همکاری کفیل یا وثیقهگذار ،از شمول ماده یاد شده خروج موضوعی دارد.
-2اولاً ،در مواردی که دادگاه بر اساس مواد 64و 86قانون مجازات اسلامی مصوب 1392جزای نقدی
جایگزین حبس تعیین میکند مکلف است طبق ماده 70همین قانون مدت حبس را نیز تعیین نماید و در خصوص
چگونگی وصول و اجرای جزای نقدی باید مطابق ترتیب مقرر در صدر ماده 529قانون آیین دادرسی کیفری
مصوب 1392رفتار شود و در صورت امتناع یا عجز محکوم از پرداخت جزای نقدی ،قاضی اجرای احکام طبق
ماده 70قانون مجازات اسلامی مصوب ،1392در اجرای حبس مقرر در حکم ،محکوم را به زندان معرفی میکند.
ثانیاً ،با توجه به ماده 70یاد شده که در فلسفه تعیین مدت مجازات حبس توسط دادگاه اعلام داشته است» :تا در
صورت تعذر اجرای مجازات جایگزین تخلف از دستورها یا عجز از پرداخت جزای نقدی مجازات حبس اجرا شود«،
اجرای مجازات حبس در فرض استعلام منوط به عجز از پرداخت جزای نقدی است و لذا چنانچه محکوم پس از
معرفی به زندان جهت پرداخت جزای نقدی اعلام آمادگی نماید ،عجز مندرج در ماده 70قانون پیشگفته منتفی
گردیده و قاضی اجرای احکام مکلف به آزادی محکوم پس از پرداخت جزای نقدی است.
دکتر محمد علی شاه حیدری پور
مدیرکل حقوقی قوه قضاییه