استعلام
یکی از اصحاب دعوی در جریان دادرسی فوت میکند و در میان وارث وی ،یک یا چند محجور وجود دارد که برای
ایشان قیم تعیین میشود .چنانچه قیم در آن دعوی اصالتا با شخص محجور دارای تعارض منافع باشد و امکان جمع بین
منافع قیم و محجور و در نتیجه امکان دفاع قیم از محجور وجود نداشته باشد؛
الف -وضعیت و ماهیت حقوقی رابطه قیم و محجور چگونه است؟ آیا قیم خود به خود منعزل محسوب میشود یا نیاز
به تشریفات عزل قیم از سوی دادستان است؟
ب -با توجه به عدم پیشبینی ساز و کاری برای این موضوع در قانون آیین دادرسی مدنی ،آیا تعیین قیم اتفاقی
جایگاهی دارد؟ چنانچه دارد ،تشریفات آن چگونه و در صلاحیت کدام دادگاه است؟
ج -در این وضعیت دادگاه با چه تکلیفی مواجه است؟
-1آیا دادگاه میتواند بدون تعیین قیم با دعوت از دادستان در راستای ماده 1224قانون مدنی رسیدگی را ادامه دهد؟
-2آیا با استفاده از ملاک ماده 105قانون آیین دادرسی مدنی میتوان تا تعیین تکلیف قیم اتفاقی ،دادرسی را متوقف
کرد؟
پاسخ اداره کل حقوقی
بازگشت به استعلام شماره 98/1056مورخ 1398/02/21به شماره ثبت وارده 280مورخ ،1398/03/01
نظریه مشورتی کمیسیون آیین دادرسی مدنی این اداره کل به شرح زیر اعلام میگردد:
-1الف -چنانچه قیم در دعوای حقوقی طرف دعوای مولیعلیه باشد ،باید از قیمومیت استعفا کند و مراتب را با ذکر
علت به اداره امور سرپرستی صغار و محجورین یا دادستان اعلام کند تا با تعیین قیم دیگری برای محجور ،دعوا به
طرفیت قیم جدید طرح شود.
ب :تعیین قیم موقت )اتفاقی( توسط دادستان در قانون آیین دادرسی کیفری برای موارد ارتکاب جرم پیشبینی شده
است و قابل تسری به دعاوی حقوقی نیست .ضمناً در مواردی مانند استیفای مهریه مادر که خودش قیم محجور است
از ترکه متوفی با عنایت به مقررات مربوط از جمله ماده 1241قانون مدنی ،اقدام به این کار با توافق با سایر ورثه و
نسبت به سهم مولیعلیه با تصویب دادستان بلامانع است و علیالاصول نیاز به طرح دعوا نیست.
ج :همانگونه که در ماده 1224قانون مدنی تصریح شده است ،مداخله مستقیم دادستان در امر حفظ و نظارت در اموال
محجوران تا زمانی است که قیم تعیین نشده است .بنابراین پس از تعیین قیم و مادام که قیم به سمت خود باقی است
مداخله مستقیم دادستان در امور محجور منتفی است.
-2با توجه به پاسخ بند ب سؤال 1این سؤال منتفی است.
دکتر محمد علی شاه حیدری پور
مدیرکل حقوقی قوه قضاییه