استعلام
مفهوم و معنای دقیق »سابقه محکومیت قطعی اعدام ،حبس ابد یا حبس بیش از پانزده سال« در بند »پ« ماده
45الحاقی به قانون مبارزه با مواد مخدر چیست؟
مثال :شخصی در شعبه )الف( شهرستانی )مثل تهران( به اتهام تولید مواد مخدر در سال 1393به اعدام محکوم
میشود و عملکرد متهم مربوط است به سال 1392این رأی در سال 1395در دیوان عالی کشور نقض میشود
و پرونده جهت رسیدگی به شعبه هم عرض ارجاع میگردد در سال 1397شعبه هم عرض شعبه »ب« در
تهران مبادرت به رسیدگی میکند و با توجه به اینکه ماده 45الحاقی در سال 1396اجرایی میشود شعبه هم
)عرض ب( با لحاظ اینکه متهم فاقد شرایط بندهای »الف« تا »ب« ذیل ماده 45است متهم را به حبس درجه
1محکوم میکند و این در حالی است که متهم در جریان دادرسی پرونده قبلی مرتکب جرم دیگری مربوط به
مواد مخدر در سال 1394و در شهرستان دیگری )مثل قم( میگردد و در شعبی از محاکم دادگاه قم به اعدام
محکوم میشود و این رأی در سال 1395در دیوان عالی کشور تایید و قطعی میگردد.
حال سوال این است که :الف -چنانچه شعبه )ب( در تهران در سال 1397قصد صدور حکم و لحاظ مفاد ماده
45الحاقی را نیز دارد به سوابق متهم قبل از ارتکاب جرم موضوع رسیدگی جرم ارتکابی در سال 1392که
در سال 1393به حکم اعدام منتهی شد و سپس این رأی نیز نقض گردید توجه کند باید بگوید که متهم فاقد
سابقه کیفری است و قهراً مشمول حبس درجه 1میگردند اما چنانچه بگوییم هر چند متهم در سال 1392سابقه
کیفری نداشته و هنگام صدور حکم در سال 1393نیز فاقد سابقه کیفری بوده است ولی به دلیل نقض رأی
سال 1393در دیوان عالی کشور و ارجاع به شعبه هم عرض و در نتیجه طولانی شدن دادرسی متهم در
شهرستان دیگری )مثل قم( مرتکب جرم با مجازات اعدام گردیده و رأی در سال 1395قطعیت یافته فلذا شعبه
»ب« در تهران هنگام صدور حکم سال 1397میبایست متهم را دارای سابقه کیفری اعدام از شهرستان دیگر
)مثل قم( فرض کرده ) فرض شد که رأی قم در سال 1394صادر و در سال 1395در دیوان عالی کشور
تایید شد( و نه تنها حبس درجه 1در نظر نگیرد بلکه لازم است اعدام موضوع قانون مبارزه با مواد مخدر را
با اعدام موضوع افساد فیالارض جایگزین کند .به بیان دیگر آیا شعبه »ب« در تهران میتواند بگوید
رسیدگیاش به عنوان شعبه هم عرض به جای همان رسیدگی شعبه »الف« درسال 1393است و متهم در این
سال فاقد سابقه کیفری بوده و سابقه بعدی متهم در شهرستانی مثل قم ارتباطی به شعبه »ب« ندارد؟
ب-آیا موضوع سابقهدار بودن متهم را میتوان با مبحث تکرار جرم موضوع ماده 137قانون مجازات اسلامی
منطبق نمود به این بیان که طبق قاعده تکرار اگر متهمی مرتکب جرایم موضوع ماده 137گردد و پس از آن
که حکم قطعی در مورد بزه وی صادر شد با شرایط ماده 137مرتکب جرم جدید شود تکرار کننده جرم
محسوب میشود؟ فلذا در مانحن فیه هم بگوییم شعبه »ب« در تهران به جرمی رسیدگی میکند جرم سال
1392که در سال 1393نسبت به آن حکم اعدام صادر شده و این حکم اعدام در سال 1395در دیوان عالی
کشور نقض شده و هرچند شعبه »ب« در سال 1397در حال رسیدگی است ولی در حال رسیدگی به جرمی
است که سال 1392اتفاق افتاده و قبل از آن متهم سابقه محکومیت قطعی نداشته هر چند سال 1394مرتکب
جرم و محکومیت قطعی دیگری در سال 1395شده باشد فلذا مشمول قاعده تکرار و داشتن سابقه کیفری هم
نمیشود؟ به بیان سادهتر بفرمایید اگر فرض شود متهمی مرتکب جرم سرقت در سال 1392شود و پس از
صدور کیفر خواست دادرسی در شعبه »الف« شروع لیکن طولانی شود و متهم قبل از این سرقت فاقد سابقه
کیفری است لیکن به لحاظ طولانی شدن دادرسی در سال 1394نیز مرتکب سرقت شود و در شعبه دیگری
»ب« به فوریت محکوم شود و رأی قطعی شود و شعبه »الف« بخواهد در سال 1395متهم را محاکمه کند
آیا باید متهم را فاقد سابقه کیفری لحاظ کند به لحاظ اینکه قبل از ارتکاب جرم در سال 1392که موضوع
رسیدگی است فاقد سابقه بوده یا اینکه متهم را دارای سابقه کیفری بداند به لحاظ اینکه هر چند قبل از سال
1392فاقد سابقه کیفری است ولی قبل از صدور حکم در شعبه »الف« سال 1395دارای سابقه محکومیت
قطعی گردیده است.
ج( چنانچه پاسخ مبتنی بر این بود که شعبه »ب« در اعمال ماده 45مرتکب اشتباه شده و میبایست حکم اعدام
از باب افساد فیالارض صادر میشد نه حبس درجه 1راهکار اصلاحی چنین رأیی را غیر از ماده 477ق.آ.
د.ک در چه امری میدانید.
پاسخ اداره کل حقوقی
منظور از سابقه محکومیت قطعی »اعدام یا حبس ابد یا حبس بیش از پانزده سال« مذکور در بند »پ« ماده
45الحاقی مورخ 12/7/1396قانون مبارزه با مواد مخدر ،سابقه محکومیت قطعی ناظر به شمول مقررات
تکرار جرم موضوع ماده 137قانون مجازات اسلامی مصوب 1392است و فرض سؤال که ناظر به شمول
تعدد جرایم ارتکابی است از قلمرو احکام ناظر به مقررات تکرار جرم خارج است.
دکتر احمد رفیعی
سرپرست اداره کل حقوقی قوه قضاییه