استعلام
الف -1 -شخصی مرتکب بزه ایراد جرح با چاقو نسبت به آقای »الف« میشود .پزشکی قانونی اعلام میکند نامبرده
در هنگام ارتکاب جرم اختلال روانی داشته و فاقد مسئولیت کیفری بوده است .در مورد جنبه عمومی جرم و دیه
چگونه و مستند به کدام مواد اتخاذ تصمیم میشود؟
-2چنانچه تنها دلیل اثباتی بر ارتکاب جرم توسط مجنون اقرار وی باشد و احراز نشود که اقرار وی در حالت افاقه
است ،دیه به عهده چه کسی است؟
-3چنانچه در حالت افاقه اقرار به ارتکاب جرم در حالت جنون کند ،چه کسی مسئول پرداخت دیه است و در هر
صورت نحوه اقدام دادسرا و دادگاه چگونه خواهد بود؟
ب -با توجه به ماده 7قانون مسئولیت مدنی رفتن به سراغ اموال مجنون در پرونده کیفری چگونه خواهد بود.
پاسخ اداره کل حقوقی
الف -1(-حسب صراحت صدر ماده 202قانون آیین دادرسی کیفری ،1392چنانچه جنون مرتکب ،حین جنایت
عمدی یا غیرعمدی اثبات شود ،دادسرا قرار موقوفی تعقیب صادر میکند؛ لیکن وفق مقررات تبصره دو این ماده،
چنانچه جرایم ارتکابی مستلزم پرداخت دیه باشد ،طبق مقررات مربوط اقدام میشود و با توجه به اینکه جنایات
ارتکابی توسط مجنون ،خطای محض محسوب میشود )بند »ب« ماده 292قانون مجازات اسلامی مصوب ،(1392
با رعایت مواد 466و 467این قانون ،در صورت مطالبه دیه پرونده مستند به تبصره ماده 85قانون آیین دادرسی
کیفری مصوب 1392بدون صدور کیفرخواست به دادگاه ارسال میشود تا نسبت به صدور حکم به دیه اقدام گردد.
-2چنانچه تنها دلیل ارتکابی جرم ،اقرار متهم باشد و اثبات نشود که اقرار وی در حال افاقه یا جنون بوده است،
حالت سابقه اعم از جنون یا عدم جنون استصحاب و بر اساس آن حکم صادر میشود.
-3طبق ماده 1213قانون مدنی مصوب ،1307اعمال حقوقی مجنون ادواری در حالت افاقه نافذ است؛ لذا چنانچه
مسلم شود مرتکب مجنون ادواری حین ارتکاب جرم مجنون بوده است ،ولی بعد از ارتکاب جرم و در حالت افاقه
اقرار به ارتکاب جرم کند ،در این صورت مسئولیت پرداخت دیه طبق قسمت اخیر ماده 463قانون مجازات اسلامی
مصوب 1392به عهده مرتکب است؛ مگر اینکه عاقله اظهارات او را تصدیق کند که در این صورت طبق تبصره
این ماده ،عاقله با لحاظ ماده 467قانون مجازات اسلامی مسئول پرداخت دیه خواهد بود و چنانچه جنون مرتکب
حین ارتکاب احراز شود ،بر اساس تبصره ماده 85قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1392اقدام میشود.
ب (-با رعایت ماده 7قانون مسئولیت مدنی مصوب 1339مبنی بر مسئولیت کسی که نگهداری یا مواظبت از
مجنون یا صغیر را بر عهده داشته و در اثر تقصیر او در نگهداری ،زیانی از ناحیه محجور وارد شود ،در مواردی که
قانوناً مجنون ضامن پرداخت دیه )دیه جراحات کمتر از موضحه و نیز موردی که مطابق با بند 3استعلام( باشد،
پرداخت دیه از اموال محکومعلیه مجنون به عهده سرپرست قانونی وی )قیم یا ولیّ( اوست و پیگیری و یافتن اموال
مجنون جهت اجرای حکم نیز مطابق مقررات عام اجرای احکام مدنی صورت میگیرد.
دکتر احمد رفیعی
سرپرست اداره کل حقوقی قوه قضاییه