استعلام
با توجه به ماده 130قانون مجازات اسلامی و ماده 4قانون تشدید مجازات مرتکبین ارتشاء ،اختلاس و کلاهبردار
مصوب :1367
-1آیا لازم است که سردسته گروه مجرمانه در فعل مادی بزه ارتشاء یا اختلاس و یا کلاهبرداری مشارکت داشته
باشد؛ یا این که لازمه تحقق سردستگی ،مشارکت نداشتن در فعل مادی بزه است؟
-2آیا لازمه تحقق بزه ارتشاء یا اختلاس و یا کلاهبرداری شبکهای وجود سردسته است یا این که ممکن است عده
ای به صورت شبکهای مرتکب بزه کلاهبرداری شوند و در عین حال هیچیک از آنها سردسته گروه نباشد؟
-3با توجه به پاسخ سوالهای قبل در خصوص هر یک از حالتهای زیر راهنمایی فرمایید:
الف -در فرضی که سه نفر یا بیشتر با تشکیل گروه مجرمانه منسجم مرتکب کلاهبرداری شوند و یک نفر از آنها
سردستگی گروه را بر عهده داشته باشد )تشکیل گروه +وجود سردسته( ،آیا رفتار سردسته تعدد معنوی است یا تعدد
مادی مشارکت در کلاهبرداری شبکهای و سردستگی گروه مجرمانه برای انجام بزه کلاهبرداری شبکهای؟ آیا
مجازاتی که برای سردسته گروه مذکور تعیین میشود حداکثر مجازات شدیدترین جرم ارتکابی توسط اعضای گروه
)حبس ابد( است یا این که مجازات قانونی به نحو دیگری تعیین میشود؟
ب -در فرضی که سه نفر یا بیشتر در تشکیل گروه مجرمانه منسجم و نیز ارتکاب فعل مادی بزه کلاهبرداری
مشارکت داشته و در عین گروه مجرمانه فاقد سردسته باشد )تشکیل گروه +عدم وجود سردسته( ،آیا مجازات قانونی
همه اعضای گروه حبس از پانزده سال تا ابد است؟
ج -آیا حالتی متصور است که سه یا بیشتر بدون تشکیل گروه منسجم و سازمان یافته اقدام به کلاهبرداری کنند؛
به نحوی که رفتار آنها کلاهبرداری شبکهای نباشد اما در عین حال فردی سردستگی آن گروه را بر عهده داشته
باشد )عدم وجودگروه منسجم +وجود سردسته(؟
پاسخ اداره کل حقوقی
-1تشکیلدهندگان شبکه یا رهبریکنندگان آنها به شرح ماده 4قانون تشدید مجازات مرتکبین ارتشاء و اختلاس
و کلاهبرداری ،اعم از اینکه در عملیات اجرایی جرایم مذکور در ماده اشاره شده ،مداخله داشته باشند یا نه ،مشمول
مجازات مقرر در ماده 4میباشند.
-2تشکیل شبکه موضوع ماده 4قانون اخیرالذکر الزاماً مستلزم دارا بودن سر دسته گروه نیست؛ هر چند در بعضی
موارد ممکن است بعضی از افراد دارای چنین عنوانی باشند.
-3الف – تشکیلدهنده یا رهبریکننده شبکه موضوع ماده 4قانون تشدید مجازات مرتکبین ارتشاء و اختلاس و
کلاهبرداری چنانچه در عملیات مادی جرایم مذکور در این ماده شرکت هم کند مرتکب جرم واحد شده است و
موضوع تعدد اعم از مادی یا معنوی در این حالت منتفی است؛ زیرا وی عضوی از گروه مجرمانه )شبکه( است و
عبارت »کسانی که با تشکیل شبکه ...به امر ارتشاء ،اختلاس ،کلاهبرداری مبادرت ورزند« در صدر ماده 4قانون
یادشده مؤید این امر است ،ماده 130قانون مجازات اسلامی مصوب 1392که در مقام بیان عنوان خاص »سردستگی
گروه مجرمانه« در کلیه جرایم است ،ناسخ کیفر سردستگی گروه مجرمانه مذکور در قوانین خاص مانند ماده 4قانون
تشدید مجازات مرتکبین ارتشاء ،اختلاس و کلاهبرداری یا ماده 18قانون اصلاح قانون مبارزه با مواد مخدر نیست
و هر یک در جای خود قابلیت اعمال دارد.
ب – همانطور که در بند »الف« اعلام شد ،عبارت صدر ماده 4قانون تشدید مجازت مرتکبین ارتشاء ،اختلاس و
کلاهبرداری عام است و لذا مجازات کسانی که با تشکیل شبکه به امر ارتشاء یا اختلاس و یا کلاهبرداری مبادرت
میورزند بدون اینکه یکی از آنها سردستگی گروه را بهعهده داشته باشد نیز مطابق ماده 4قانون یادشده تعیین
میشود.
ج -سردستگی گروه یا شبکه بدون وجود )خارجی( گروه یا شبکه قابل تصور نیست و در عین حال تشخیص موضوع
با قاضی رسیدگیکننده است.
دکتر احمد رفیعی
سرپرست اداره کل حقوقی قوه قضاییه