نظریه مشورتی ۷/۹۸/۱۹۰۶

با توجه به ماده 469قانون مجازات اسلامی در مقام بیان مسئولیت عاقله به پرداخت دیه: نخست ،آیا این شرایط میبایست حین وقوع جرم یا دادرسی حادث شود یا چنانچه پس از وقوع جرم یا دادرسی تکمیل شود ،محکومیت مجدد بعضی از عاقله قابلیت طرح در دادگاه را دارد؟ دوم ،آیا وصف تمکن مالی بایستی حین دادرسی احراز شود یا به موجب دادخواست جداگانه؛ و اگر قائل به وقت دادرسی باشیم ،در صورت احراز عدم تمکن مالی عاقله ،آیا باید بیتالمال را محکوم کرد؟

مسئولیت عاقله در پرداخت دیه به موجب قانون و به محض وقوع جرم حاصل میشود؛ بنابراین عاقل و بالغ بودن عاقله در زمان وقوع جرم ،ملاک مسئولیت وی است ،اما تمکن مالی عاقله طبق ماده 469قانون مجازات اسلامی مصوب 1392مربوط به زمان پرداخت دیه است که در صورت تمکن میتوان دیه را از اموال وی استیفا کرد؛ و در غیر این صورت طبق ماده 470قانون مجازات اسلامی مصوب ،1392دیه توسط مرتکب و در صورت عدم تمکن مرتکب ،از بیتالمال پرداخت میشود .احراز عدم تمکن عاقله نیازی به تقدیم دادخواست اعسار ندارد .ماده 85قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1392نیز مؤید این امر است. دکتر احمد رفیعی سرپرست اداره کل حقوقی قوه قضاییه