نظریه مشورتی ۷/۹۸/۱۷۸۵

چند سوال در خصوص قانون آیین دادرسی کیفری به حضور ارسال می گردد :بر اساس ماده 337قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1392رئیس یا دادرس علی البدل در حوزه قضایی بخش در رسیدگی به جرایم مربوط به صلاحیت دادگاه کیفری یک به عنوان جانشین بازپرس اقدام میکند و طبق ماده 89قانون یاد شده شروع به تحقیقات مقدماتی از سوی بازپرس منوط به ارجاع دادستان است حال با توجه به این مطلب ،اولاً ،در حوزه قضایی بخش ارجاع پرونده به جانشین بازپرس رئیس یا دادرس توسط چه مقامی صورت میگیرد؛ ثانیاً ،در صورتی که دادرس دادگاه بخش به عنوان جانشین بازپرس بخواهد به پرونده رسیدگی کند از دو حال خارج نیست یا دادگاه بخش فاقد رئیس است یا اینکه علاوه بر رئیس دادرس نیز دارد ،در فرض اول که دادگاه بخش فاقد رئیس است آیا دادرس بدون ارجاع میتواند به عنوان جانشین بازپرس شروع به رسیدگی کند؟ در فرض دوم که علاوه بر دادرس رئیس دادگاه نیز حضور دارد اگر معتقد باشیم که رئیس به دادرس ارجاع کند این سوال مطرح است که چگونه ممکن است جانشین بازپرس به جانشین دیگر بازپرس ارجاع نماید؟ چرا که هر دو مقام مذکور طبق ماده 337قانون یاد شده جانشین بازپرس هستند ثالثاً ،در صورتی که رئیس و دادرس هر دو حاضر باشند آیا دادرس میتواند به عنوان جانشین دادستان پرونده را به رئیس دادگاه بخش ارجاع نماید در فرض امکان آیا این امر باعث جمع دو مقام جانشین بازپرس و جانشین دادستان در یک مقام نیست؟ در صورتی که جرمی در صلاحیت دادگاه کیفری یک باشد و تحقیقات مقدماتی آن در دادگاه بخش انجام شود ،در صورت اختلاف بین جانشین و بازپرس رئیس دادگاه بخش یا دادرس علی البدل و دادستان مرجع حل اختلاف کجاست؟ بر اساس ماده 271قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1392مرجع حل اختلاف بین دادستان و بازپرس در رسیدگی به قرارهای قابل اعتراض در حوزه قضایی که دادسرا وجود ندارد حوزه قضایی دادگاه بخش دادگاه کیفری دو محل اعلام شده است و از طرف دیگر طبق ماده 299این قانون دادگاه عمومی بخش همان صلاحیت دادگاه کیفری دو را دارد حال با توجه به مراتب یاد شده منظور از دادگاه کیفری دو محل کجاست؟ آیا منظور از محل محل صدور قرار است یعنی دادگاه عمومی بخش یا منظور از محل ،محل استقرار دادستان است؛ یعنی دادگاه کیفری دو شهرستان محل استقرار دادستان با عنایت به مواد 294و 299قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1392آیا امکان رسیدگی به جرایم اطفال و نوجوانان در حوزه قضایی بخش وجود دارد؛ با توجه به اینکه دادگاه اطفال و نوجوانان یک دادگاه اختصاصی است و از طرف دیگر اینکه دادگاه بخش فقط به جرایم داخل در صلاحیت دادگاه کیفری دو رسیدگی مینماید.

-1اولا ،ثانیا و ثالثا ،به صراحت ماده 337قانون آیین دادرسی کیفری ،1392در جرایم موضوع ماده 302این قانون ،چنانچه در حوزه قضایی بخش ،صرفا یک شعبه دادگاه با تصدی رییس شعبه وجود داشته باشد ،رییس دادگاه بخش به جانشینی بازپرس و تحت نظارت و تعلیمات دادستان شهرستان مربوط انجام وظیفه میکند. هرگاه دادگاه فاقد رییس باشد ،دادرس علیالبدل به عنوان جانشین بازپرس اقدام میکند و در صورت تعدد شعب ،با ارجاع رییس حوزه قضایی ،رؤسای شعب عهدهدار این وظیفه هستند .مستفاد از ماده فوقالاشعار آن است که در صورت حضور رییس دادگاه عمومی بخش یا رؤسای سایر شعب ،موجب قانونی جهت ارجاع پروندههای موضوع ماده 302قانون آیین دادرسی کیفری به دادرس علیالبدل به عنوان جانشین بازپرس وجود ندارد. -2نظر به حکم مندرج در قسمت اخیر ماده 341قانون آیین دادرسی کیفری 1392و نیز مستفاد از صدر ماده 337این قانون ،در مواردی که رئیس دادگاه بخش به جانشینی بازپرس عمل میکند ،در مقام انجام تحقیقات مقدماتی از ضوابط مربوط به آن مرحله تبعیت مینماید؛ بنابراین در فرض سوال ،درصورت حدوث اختلاف بین جانشین بازپرس و دادستان ،مطابق مفاد مواد 271و 272که در مرحلهی انجام تحقیقات مقدماتی توسط جانشین بازپرس حاکمیت دارد ،حل اختلاف میشود. -3به قرینه عبارت »حوزه قضایی دادسرا« در ماده 271قانون آیین دادرسی کیفری ،منظور از »دادگاه کیفری دو محل« در ذیل این ماده ،دادگاه کیفری دو شهرستانی است که دادسرا در معیت آن انجام وظیفه میکند. -4با توجه به تبصره ماده 298و ماده 299قانون آیین دادرسی کیفری 1392و لحاظ اینکه دادگاه اطفال و نوجوانان در حوزه قضایی بخش تشکیل نمیشود و دادگاه عمومی بخش صلاحیت رسیدگی به تمام جرایم داخل در صلاحیت دادگاه کیفری دو را دارا میباشد و با در نظر گرفتن اینکه مطابق ماده 310قانون فوقالذکر، اصولاً متهم در دادگاهی باید محاکمه میشود که جرم در حوزه آن واقع شده است ،در نتیجه دادگاه عمومی بخش صلاحیت رسیدگی به تمام جرایم اطفال و نوجوانان را که در صلاحیت دادگاه کیفری دو است دارا میباشد .بدیهی است که در خصوص سایر جرایم اطفال و نوجوانان مطابق ماده 315این قانون رفتار خواهد شد. »ضمنا متذکر میگردد که در انجام استعلام ،رعایت مقررات دستورالعمل مصوب 1398/9/19رییس محترم قوه قضاییه الزامی است. دکتر احمد رفیعی سرپرست اداره کل حقوقی قوه قضاییه