نظریه مشورتی ۷/۹۸/۱۷۵۸

در مواردی مانند مواد 66، 65و 68از قانون مجازات اسلامی مصوب 1392که تعیین مجازات جایگزین حبس اجباری است و از طرفی بندهای 1و 2ماده 3قانون وصول برخی از درآمدهای دولت و مصرف آن در موارد معین مصوب 1373با اصلاحات و الحاقات بعدی نیز امکانپذیر است ،آیا دادگاه مکلف به تعیین مجازات جایگزین حبس است یا اینکه این اختیار را نیز دارد که حبس را با اعمال بندهای 1و 2ماده 3قانون اخیرالذکر به جزای نقدی تبدیل کند؟ اصولا بین اعمال دو قانون فوقالذکر در تبدیل حبس تقدم و تأخر وجود دارد یا اینکه دادگاه مخیر است با توجه به مصلحت یکی را برگزیند؟

اعمال مجازات جایگزین حبس به شرح مقرر در فصل نهم از بخش دوم قانون مجازات اسلامی مصوب 1392در مواردی است که مجازات قانونی جرم لزوماً »حبس« است .در جرایم مشمول بند 1ماده 3قانون نحوه وصول برخی از درآمدهای دولت و مصرف آن در موارد معین مصوب 1373بااصلاحات و الحاقات بعدی ،مجازات قانونی جرم توسط مقنن از حبس به جزای نقدی تبدیل شده است؛ بنابراین ،با عنایت به اینکه جزای نقدی موضوع این بند مجازات قانونی جرایم مشمول این بند است ،محلی برای تعیین مجازات جایگزین حبس نیست و تعیین جزای نقدی موضوع بند مذکور در جرایم مشمول این بند مطابق قانون حاکم در زمان وقوع جرم ،یک تکلیف قانونی است. حسب مفاد بند 2ماده 3قانون اخیرالذکر در هر مورد که در قوانین حداکثر مجازات بیش از نود و یک روز و حداقل آن کمتر از این باشد ،دادگاه مخیر است که حکم به بیش از سه ماه حبس یا جزای نقدی صادر کند .چنانچه نظر دادگاه تعیین جزای نقدی باشد ،با توجه به اینکه جزای نقدی موضوع بند 2ماده 3قانون یاد شده »مجازات قانونی جرایم مشمول این بند« است )مجازات قانونی جرم ممکن است در ماده خاصی پیشبینی شده باشد یا در مواد دیگری نظیر بندهای 1و 2ماده 3قانون نحوه وصول برخی از درآمدهای دولت و مصرف آن در موارد معین( ،دادگاه باید بر اساس جزای نقدی موضوع بند 2ماده 3قانون مذکور مجازات مرتکب را تعیین کند و تعیین جزای نقدی بر اساس ماده 86 قانون مجازات اسلامی مصوب 1392منتفی است. دکتر احمد رفیعی سرپرست اداره کل حقوقی قوه قضاییه