نظریه مشورتی ۷/۹۸/۱۷۱۷

در پرونده کیفری با موضوع چک بلامحل متهم به تحمل حبس محکومیت قطعی یافته و سپس خود را به واحد اجرای احکام کیفری معرفی ننموده و وجهالکفاله از کفیل اخذ شده است؛ دارنده چک در پرونده حقوقی وجه همان چک را مطالبه کرده است .آیا طبق ماده 538قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1392ناظر به ماده 232 این قانون با توجه به اینکه در پرونده کیفری همزمان وجه چک مطالبه نشده و دعوای حقوقی مطالبه مجزا از پرونده کیفری طرح و رسیدگی شده است ،امکان وصول وجه چک محکومبه پرونده حقوقی از محل وجهالکفاله پرونده کیفری وجود دارد؟ در صورتی که دارنده چک تأمین خواسته نموده باشد ،آیا وجهالکفاله مزبور بابت وجه چک موضوع قرار تامین خواسته قابل توقیف است؟

اولاً ،مستفاد از مواد 233 ،232و 538قانون آیین دادرسی کیفری مصوب ،1392در مواردی که متهم حضور نیافته و محکوم شده ،محکومبه یا ضرر و زیان مدعی خصوصی از تأمین گرفتهشده ،پرداخت خواهد شد و زاید بر آن به نفع دولت ضبط میشود .بنابراین با فرض اخذ وجهالکفاله به نفع دولت ،موجب قانونی برای پرداخت وجهالکفاله اخذشده )به نفع دولت( در حق دیگران و از جمله مدعی خصوصی فوقالذکر که در پرونده دیگری که متفاوت از ضرر و زیان ناشی از جرم موضوع پرونده حاضر است ،وجود ندارد .از سوی دیگر ،منظور از مدعی خصوصی در ماده 10قانون فوقالذکر ،شخصی است که از وقوع جرم موضوع پرونده مورد بحث که منتهی به صدور قرار تأمین کیفری از نوع کفالت شده است ،متحمل ضرر و زیان باشد و نه دیگر اشخاصیکه به مناسبتهای دیگر محق به دریافت مالی از محکومعلیه فوقالذکر شناخته شدهاند .ضمناً چنانچه ،موضوع محکومیت محکومعلیه ،پرداخت وجوهی در حق محکومله تحت عنوان ضرر و زیان ناشی از جرم باشد؛ ولو این که این دعوای جدای از پرونده کیفری مطرح شده باشد ،پرداخت محکومبه مزبور از محل وجهالکفاله اخذشده بلامانع است. ثانیاً ،با توجه به این که در فرض پرسش وجهالکفاله اخذ و به حساب مخصوص واریز شده است ،موجب قانونی که توقیف وجه مذکور به نفع محکومله )دادگاه حقوقی( را در اجرای قرار تأمین خواسته ایجاب کند ،وجود ندارد .بدیهی است که با توجه به آنچه در بند اولاً گفته شد ،چنانچه محکومله استحقاق قانونی دریافت وجهالکفاله مأخوذه را داشته باشد ،از محل مربوطه )صندوق دولت( قابل پرداخت خواهد بود. دکتر احمد رفیعی سرپرست اداره کل حقوقی قوه قضاییه