نظریه مشورتی ۷/۹۸/۱۶۸۲

در صورت ایجاد خونریزی دایمه در سر طفلی ده ساله توسط طفل 9ساله دیگری و فقدان هر گونه مالی برای ضارب با توجه به اینکه طبق ماده 467قانون مجازات اسلامی مصوب 1392عاقله مکلف به پرداخت دیه جنایتهای کمتر از موضحه نیست؛ هر چند مرتکب نابالغ باشد و طبق ماده 709این قانون جنایت دامیه کمتر از موضحه است و به استناد مواد 146و 147قانون یاد شده افراد نابالغ مسئوولیت کیفری ندارند ،تکلیف چیست؟ آیا طفل باید محکوم شود و به سبب نداشتن مال از طریق طرح دعوا علیه وزارت دادگستری دیه از بیتالمال پرداخت شود یا راهحل دیگری وجود دارد؟ آیا اساساً طفل را میتوان محکوم کرد؟

اولاً ،در فرض مطروحه در خصوص پرداخت دیه با لحاظ مواد 452و 467قانون مجازات اسلامی مصوب 1392چنانچه مطابق مقررات خود طفل )مرتکب جنایت( مسئول پرداخت آن باشد ،دادگاه اطفال و نوجوانان با دعوت ولی یا قیم وی و استماع مدافعات آنها ،حکم به پرداخت دیه یا خسارات از اموال طفل صادر میکند. ضمناً با توجه به مواد 1183و 1216قانون مدنی ولی طفل ملزم نیست خسارات وارد شده از ناحیه طفل را از مال خود جبران کند؛ مگر اینکه مورد مشمول ماده 7قانون مسئولیت مدنی مصوب 1339باشد. ثانیاً ،در قانون مجازات اسلامی مصوب 1392موارد پرداخت دیه از بیتالمال بیان شده است و موضوع سؤال منطبق با هیچیک از شقوق مربوط نیست و با توجه به اینکه پرداخت دیه از بیتالمال امری استثنایی و محتاج نص است .لذا پاسخ سؤال منفی است .به عبارت دیگر ،فرضی که طفل مرتکب جرم عمدی شده است و دارای مال نمیباشد و جنایت کمتر از موضحه است ،از موارد پرداخت دیه از بیتالمال نیست. دکتر احمد رفیعی معاون اداره کل حقوقی قوه قضاییه