نظریه مشورتی ۷/۹۸/۱۶۳۸

در صورتی که در حوزه قضایی بخش جرایم مربوط به صلاحیت ذاتی دادگاه انقلاب مانند جرایم راجع به مواد مخدرو روانگردان واقع شود ،آیا دادگاه بخش میتواند دستور بازداشت و تحت نظر قرار دادن متهم را صادر کند؟ و آیا میتواند برای کشف این جرایم دستور بازرسی ملک را صادر کند؟ آیا حوزه صلاحیت دادسرای شهرستان متبوع در خصوص این جرایم حوزه قضایی بخش هم میباشد و قضات دادسرا میتوانند دستور بازداشت متهم یا بازرسی ملک را صادر کنند؟

-1با توجه به حوزه صلاحیت دادگاه بخش که مطابق ماده 299قانون آیین دادرسی کیفری مصوب ،1392که به تمام جرایم در صلاحیت دادگاه کیفری دو رسیدگی میکند و با عنایت به ماده 337این قانون که به موجب آن رئیس دادگاه بخش یا دادرس آن تنها در جرایم موضوع ماده 302قانون مذکور که در صلاحیت دادگاه کیفری یک است ،به عنوان جانشین بازپرس اقدام میکند ،بنابراین قضات دادگاه بخش،صلاحیت انجام تحقیقات مقدماتی و صدور قرار مجرمیت را در جرایمی که در صلاحیت دادگاه انقلاب است ،ندارند و در صورت طرح چنین پروندههایی در دادگاه عمومی بخش، دادگاه مزبور باید قرار عدم صلاحیت صادر کند ولکن عدم صلاحیت این دادگاه ،مانع از صدور دستورها و اقدامات لازم برای جلوگیری از امحای آثار جرم و فرار و مخفی شدن متهم و انجام تحقیقات ضروری با اتخاذ ملاک از ماده 78 قانون فوقالذکر در جرایم مشهود نمیباشد. -2مراجع قضایی اعم از عمومی و اختصاصی ،صرفاً در اموری مجاز به اقدام در قالب نیابت قضایی میباشند که نسبت به انجام آن اقدام برابر قانون صلاحیت ذاتی داشته باشند .به عبارت دیگر ،مقررات ناظر به تجویز انجام امور در قالب نیابت قضایی در مقام رفع مشکل فقدان صلاحیت محلی وضع شده است .مراجع قضایی دارای صلاحیتهای ذاتی متفاوت نمیتوانند به نیابت از یکدیگر اموری را انجام دهند؛ مگر آنکه در مقررات قانونی مربوط تصریح شده باشد. بنابراین ،در فرض سؤال در جرایم داخل در صلاحیت دادگاه انقلاب موضوع ماده 303قانون آیین دادرسی کیفری مصوب ،1392دادگاه عمومی بخش نمیتواند به نیابت قضایی از سوی دادسرا و دادگاه انقلاب اقدام کند. دکتر احمد رفیعی سرپرست اداره کل حقوقی قوه قضاییه