نظریه مشورتی ۷/۹۸/۱۶۰۷

با توجه به ماده 18قانون آیین دادرسی کیفری و اصل لزوم تبعیت محاکم حقوقی از آرای محاکم کیفری چنانچه به طور مثال شخصی به عنوان متهم در پرونده کیفری با موضوع تصرف عدوانی ملک شاکی با توجه به احراز مالکیت شاکی توسط محکمه کیفری محکوم به رفع تصرف شود و ملک تحویل شاکی شود: -1آیا همان متهم میتواند در محاکم حقوقی دادخواست اثبات مالکیت دهد؟ -2در صورت ارائه دادخواست اثبات مالکیت محاکم حقوقی میتوانند به استناد رأی کیفری دعوی وی را رد نمایند یا اینکه بایستی به پرونده رسیدگی نموده و رأی مقتضی را صادر کنند؟ -3چنانچه شخصی ثالثی خود را مالک و ذیحق ملک مورد تنازع بداند که با رأی کیفری مبنی بر تصرف عدوانی تحویل شاکی شده است آیا میتواند به عنوان ثالث اعتراض نماید یا وارد شود یا اعاده دادرسی دهد؟ و اعتراض یا ورود ثالث در پروندههای کیفری ممکن هست و اگر هیچ یک از اینها را نتواند انجام دهد چه کار قانون میتواند انجام دهد؟

1و -2با عنایت به ماده 18قانون آیین دادرسی کیفری ،هرگاه رأی قطعی کیفری مؤثر در ماهیت امر حقوقی باشد برای دادگاهی که به امر حقوقی یا ضرر و زیان رسیدگی میکند لازمالاتباع است بنابراین در فرضی که با توجه به مدارک دال بر مالکیت شاکی در اجرای ماده 690قانون مجازات اسلامی ،1375دادگاهی که بزه تصرف عدوانی را احراز نموده حکم به رفع تصرف عدوانی داده است ،حکم صادره کیفری در حدودی که در ماهیت امر حقوقی موثر است برای دادگاهی که به امر حقوقی یا ضرر و زیان رسیدگی میکند لازمالاتباع است و مرجع حقوقی از جهت »احراز مالکیت شاکی« در دعوای حقوقی و تصمیمات خود ملزم به رعایت این امر است .بدیهی است حکم صادره فقط نسبت به طرفین پرونده مربوط واجد اثر بوده و نسبت به اشخاص ثالث مؤثر نیست. -3صرفنظر از ابهام موجود در سؤال ،در صورتی که شخص ثالث نسبت به اصل حکم راجع به استرداد مال معترض باشد مطابق تبصره 2ماده 148قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1392و ماده 215قانون مجازات اسلامی مصوب 1392عمل خواهد شد و چنانچه اعتراض شخص ثالث نسبت به عملیات اجرایی باشد ،مطابق مواد 146و 147قانون اجرای احکام مدنی مصوب 1392اقدام میشود دکتر احمد رفیعی سرپرست اداره کل حقوقی قوه قضاییه