نظریه مشورتی ۷/۹۸/۱۵۸۴

شخصی دارای یک قطعه زمین به مساحت تقریبی دو هکتار است .این ملک حدواً بیش از صد متر با خیابان اصلی بر دارد؛ به گونهای که در هر نقطه از بر ملک خویش با خیابان اصلی قادر به احداث و تعبیه جاده و کوچه ماشینرو به اندازه و عرض دلخواه است؛ اما به لحاظ عدم احداث معبر و جاده ماشینرو بر جاده اصلی ملک و به هر دلیلی از ملک همسایه مجاور به مدت بیش از 40سال تردد و استفاده مینموده است .با توجه به وضعیت ملک و داشتن بیش از 100متر بر با خیابان اصلی ،آیا عبور این شخص از ملک همسایه مجاور جهت ورود به ملک موجب حق ارتفاق برای وی و قائممقام قانونیاش است؟

وفق ماده 94قانون مدنی صاحبان املاک میتوانند در ملک خود هر حقی را که بخواهند نسبت به دیگری قرار دهند و به موجب ماده 97همین قانون چنانچه کسی از قدیم در خانه یا ملک دیگری حق مرور داشته باشد، صاحب خانه یا ملک نمیتواند مانع عبور او از ملک خود شود .در فرض سؤال که امکان احداث جاده و کوچه جهت تردد در ملک وجود دارد و با وجود این ،مالک از ملک مجاور برای مدت زمان طولانی تردد نموده است، مستند به مواد فوقالذکر و به لحاظ سابقه تردد اصل بر این است که فرد ،دارای حق ارتفاق جهت تردد از ملک مجاور میباشد؛ مگر آنکه مالک ملک مجاور ثابت کند که تصرف و تردد در این ملک غاصبانه و یا ناشی از اذن محض بوده است .در صورت احراز اذن محض ،عدول از این اذن وفق مواد 98و 108قانون مدنی منوط به آن است که مالک حق رجوع را از خود سلب نکرده باشد و یا منع قانونی در این زمینه وجود نداشته باشد .در هر صورت تشخیص موضوع بر اساس محتویات پرونده بر عهده مرجع قضایی رسیدگیکننده است. دکتر احمد رفیعی سرپرست اداره کل حقوقی قوه قضاییه