نظریه مشورتی ۷/۹۸/۱۵۵۰

آیا محاکم تجدیدنظر میتوانند با وحدت ملاک از مواد 401و 403قانون آیین دادرسی دادگاههای عمومی و انقلاب در امور مدنی حکم صادره را قرار تلقی و آن را نقض و جهت انجام تحقیق به عنوان مثال خلاصهنویسی پرونده دیگر یا استعلام از مراجع مربوطه و یا اخذ رونوشت از مدارک پرونده دیگر به دادگاه بدوی عودت دهند؟ با عنایت به اثر انتقالی بودن رسیدگی در مرحله تجدیدنظر انجام این امور آیا بر عهده خود دادگاه تجدیدنظر است؟ در صورت نقض و ارسال پرونده ،آیا دادگاه بدوی تکلیفی به انجام این امور دارد؟

اولاً ،مواردی که دادگاه تجدیدنظر می¬تواند حکم دادگاه بدوی را قرار تلقی و پس از نقض پرونده را نزد دادگاه بدوی صادرکننده رأی جهت رسیدگی ماهوی ارسال کند ،در قانون احصاء نشده و بستگی به تشخیص دادگاه تجدید نظر دارد و علی¬الاصول در مواردی¬که رأی دادگاه بدوی در ماهیت موضوع نباشد و دادگاه بدوی بدون ورود به ماهیت دعوی در قالب حکم مبادرت به صدور رأی نموده باشد ،دادگاه تجدیدنظر می¬تواند حکم دادگاه بدوی را قرار تلقی و پرونده را جهت رفع نقص اعاده نماید؛ اما با عنایت به مواد 353و 354قانون آیین دادرسی دادگاه¬های عمومی و انقلاب در امور مدنی مصوب 1379دادگاه تجدیدنظر نمی¬تواند رأی دادگاه بدوی را که بدون تحقیقات کافی صادر شده است ،به علت نقص تحقیق ،قرار تلقی و آن را فسخ کند و برای رسیدگی مجدد به دادگاه بدوی عودت دهد؛ بلکه خود باید تحقیقات را تکمیل و سپس انشاء رأی کند. ثانیاً ،در مواردی¬که دادگاه تجدیدنظر رأی دادگاه بدوی را قرار تلقی و پس از نقض ،پرونده را جهت رسیدگی ماهوی به دادگاه بدوی ارسال می¬کند ،باتوجه به ماده 253قانون آیین دادرسی دادگاه¬های عمومی و انقلاب در امور مدنی مصوب 1379و بند »ب« ماده 450قانون آیین دادرسی کیفری مصوب ،1392دادگاه بدوی مکلف به تبعیت از نظر دادگاه تجدیدنظر است/.ت دکتر احمد رفیعی سرپرست اداره کل حقوقی قوه قضاییه