استعلام
با توجه به اینکه در قانون تجارت در مواد 537،536و 538قانون تجارت مهلتهای خاصی برای اعتراض به حکم
ورشکستگی تعیین شده است و از طرفی در قانون آیین دادرسی دادگاههای عمومی و انقلاب در امور مدنی نیز مهلت
خاصی در این خصوص تعیین شده است ،منظور از اشخاص ذینفع صرفاً اصحاب دعوی به جز تاجر ورشکسته است یا
آنکه شامل اشخاص ثالث نیز میباشد؟ به عبارت دیگر آیا دادخواست اعتراض ثالث نسبت به حکم ورشکستگی مقید
به مهلت است یا بر اساس ماده 417قانون آیین دادرسی یاد شده فاقد مهلت است؟
پاسخ اداره کل حقوقی
بازگشت به استعلام شماره 38001/186/9000مورخ 29/8/1398به شماره ثبت وارده 1457مورخ
،1398/9/16نظریه مشورتی این اداره کل به شرح زیر اعلام میگردد:
اولا ،کلمه »اعتراض« در مواد 537 ، 536و 540قانون تجارت توجهاً به قرینهای که در ماده 540آمده و اعتراض
را در کنار »استیناف« و »تمیز« آورده است که شامل دو معنی است -1 :یکی از معانی آن در این مواد ،همان
واخواهی است که قانونگذار در قانون آیین دادرسی مدنی برای محکومعلیه غایب چنین حقی را قائل شده است .در ما
نحن فیه اگر متقاضی حکم ورشکستگی ،غیر تاجر باشد )طلبکار یا دادستان( و تاجر در دادرسی حضور نداشته باشد،
وی میتواند طبق مقررات راجع به واخواهی در قانون آیین دادرسی دادگاههای عمومی و انقلاب در امور مدنی ،از
حکم ورشکستگی یا حکم راجع به تاریخ توقف ،در مهلتی که در ماده 537قانون تجارت آمده است ،واخواهی کند.
-2یکی دیگر از معانی » اعتراض« همان »اعتراض ثالث محاکماتی« موضوع مواد 417به بعد قانون آیین دادرسی
دادگاههای عمومی و انقلاب در امور مدنی است و این حق ،مخصوص طلبکارن تاجر و سایر اشخاص ذینفع است که
در دادرسی حضور نداشته اند و حکم ورشکستگی یا حکم راجع یه تاریخ توقف به حقوق آنان خلل وارد میکند.
شایسته ذکر است حاضران در دادرسی اعم از تاجر یا طلبکاران ،حق اعتراض به حکم ورشکستگی به شرح فوق را
ندارند و در حدود مقررات آیین دادرسی مدنی و مهلتهای پیش بینی شده در مواد 539و 540صرفاً حق تجدید
نظرخواهی و فرجامخواهی دارند و»اعتراض« فقط مختص تاجر و طلبکارانی است که در دادرسی حضور نداشته اند.
بنابراین مرجع رسیدگی به واخواهی تاجر غایب با عنایت به ماده 305قانون آیین دادرسی دادگاههای عمومی و انقلاب
در امور مدنی ،دادگاه صادر کننده حکم غیابی است و با توجه به ماده 420این قانون ،اعتراض ثالث محاکماتی در
دادگاه صادر کننده حکم قطعی رسیدگی میگردد.
ثانیا ،رسیدگی و صدور حکم ورشکستگی و اعتراض ثالث نسبت به آن ،تابع احکام خاص مقرر در قانون تجارت است
و از جهت قابلیت اعتراض ،مشمول مواد 536و 537این قانون است که با توجه به مفاد این دو ماده ،حکم
ورشکستگی در هر حال ،ظرف مهلت مقرر از طرف تاجر و سایر اشخاص ثالث قابل اعتراض میباشد.
ثالثا ،عدم اطلاع از انتشارآگهی حکم ورشکستگی تاجر در روزنامه ،مجوز نادیده گرفتن مقررات ماده 537قانون
مزبور نیست .بنابراین نمیتواند خارج از مهلت یک ماهه به حکم اعتراض کند .بدیهی است در صورتی که حکم
ورشکستگی صادره از مصادیق ماده 477قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1392و اصلاحات و الحاقات بعدی
باشد ،این امر مانع از اعمال مقررات ماده یاد شده و نقض حکم صادره نخواهد بود.
دکتر احمد رفیعی
معاون اداره کل حقوقی قوه قضاییه