نظریه مشورتی ۷/۹۸/۱۴۴۵

با توجه به ماده 381قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1392هرگاه در تنظیم و نوشتن رأی دادگاه سهو قلمی مانند کم یا زیاد شدن کلمهای رخ دهد و یا اشتباهی در محاسبه صورت گیرد ،چنانچه رأی قطعی باشد یا به علت عدم تجدیدنظرخواهی و انقضای مواعد قانونی قطعی شود یا هنوز از آن تجدیدنظرخواهی نشده باشد ،دادگاه خود یا به درخواست ذینفع یا دادستان رأی تصحیحی صادر میکند و طبق ماده 457قانون مذکور ،اگر رأی تجدیدنظر خواسته از نظر تعیین مشخصات طرفین یا تعیین نوع و میزان مجازات تطبیق عمل با قانون احتساب محکومبه یا خسارت و یا مواردی نظیر آن متضمن اشتباهی باشد که به اساس رأی لطمه وارد نسازد ،دادگاه تجدیدنظر استان رأی را اصلاح و آن را تایید میکند و تذکر لازم را به دادگاه نخستین میدهد .چنانچه پروندهای از دادگاه بدوی نزد دادگاه تجدیدنظر مطرح و دادگاه اخیر متوجه سهو قلم از ناحیه دادگاه بدوی شود؛ مانند آنکه در مجازات کلاهبرداری ،محکومیت به پرداخت جزای نقدی ذکر نشده باشد،آیا دادگاه تجدیدنظر میتواند صدور رأی اصلاحی توسط دادگاه بدوی را خواستار شود؟

با توجه به ماده 458قانون آیین دادرسی کیفری مصوب ،1392اصل بر ممنوعیت تشدید مجازات در مرحله تجدیدنظر است و تشدید مجازات در مرحله تجدیدنظر ،امری استثنایی است که مستلزم احراز دو شرط است؛ اول آنکه مجازات مقرر در حکم بدوی برخلاف جهات قانونی کمتر از حداقل میزانی باشد که قانون مقرر داشته است؛ دوم اینکه حکم مذکور از این حیث مورد اعتراض شاکی یا دادستان قرار گرفته باشد؛ و در غیر اینصورت تشدید مجازات در مرحله تجدیدنظر ممکن نیست .بنابراین ،در فرض سؤال ،افزودن مجازات دیگر در مرحله تجدیدنظر، بدون تجدیدنظرخواهی شاکی یا دادستان به حکم دادگاه بدوی از این حیث ،تشدید مجازات محسوب میشود و دادگاه تجدیدنظر نمیتواند در این حالت مجازات را تشدید کند؛ لیکن چنانچه شاکی یا دادستان نسبت به رأی صادره تجدیدنظرخواهی نموده باشند ،مطابق ماده 457قانون فوقالذکر دادگاه تجدیدنظر نسبت به اصلاح رأی و تعیین مجازات قانونی اقدام خواهد نمود .ضمناً در هر صورت فرض استعلام به لحاظ طرح پرونده در مرجع تجدیدنظر از شمول مقررات ماده 381قانون فوقالذکر خارج بوده و مرجع تجدیدنظر نمیتواند پرونده را جهت صدور حکم تصحیحی به مرجع بدوی اعاده نماید. دکتر محمد علی شاه حیدری پور مدیرکل حقوقی قوه قضاییه