نظریه مشورتی ۷/۹۸/۱۴۱۳

با توجه به دستورالعمل تشکیل پرونده شخصیت متهم ابلاغی از ریاست محترم قوه قضاییه ،آیا قضات میتوانند بر اساس مندرجات پرونده شخصیت در خصوص مسئولیت کیفری متهم و نیز تحمل یا عدم تحمل کیفر وی تصمیم بگیرند؛ یا اینکه مانند سابق در این موارد باید فرد را جهت کارشناسی به سازمان پزشکی قانونی معرفی کنند؟

در مواردی همانند ماده 149قانون مجازات اسلامی مصوب 1392و مواد 502و 503قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1392که احراز مسئولیت کیفری یا توانایی تحمل یا عدم تحمل کیفر از سوی متهم نیازمند اظهار نظر فنی و تخصصی پزشک متخصص )کارشناس( است ،مقام قضایی با توجه به تخصصی بودن موضوع ،شخصا نمیتواند نسبت به تشخیص و احراز آن اقدام کند و اگرچه طبق مواد 14و » 15دستورالعمل تشکیل پرونده شخصیت متهم مصوب «1398/6/26رئیس قوه قضاییه ،ملاحظه پرونده شخصیت متهم یا محکوم جهت اتخاذ تصمیم قضایی نسبت به وی در مواردی از قبیل صدور قرار تأمین کیفری ،تعیین مجازات ،تخفیف یا تشدید مجازات و ...ضروری است ،اما کفایت نمیکند؛ همچنین با عنایت به حادث بودن وضعیت جسمی و روحی روانی فرد برای تحمل حبس ،اخذ نظر کارشناس در این قبیل امور ضروری است؛ هرچند به استناد تبصره ماده 211قانون مجازات اسلامی و مواد 165و 146قانون آیین دادرسی کیفری ،نظریه کارشناس اعم از گزارش پزشکی و روانپزشکی مندرج در پرونده شخصیت موضوع ماده 203قانون پیشگفته یا نظریه پزشکی قانونی، هیچ یک برای مرجع قضایی موضوعیت نداشته و طریقیت دارد؛ یعنی باید برای قاضی رسیدگیکننده در موضوع مطروحه قناعت وجدان و علم متعارف حاصل شود و در هر حال تشخیص نهایی امر و اتخاذ تصمیم با مقام قضایی است. دکتر احمد رفیعی سرپرست اداره کل حقوقی قوه قضاییه