استعلام
-1در ماده یک قانون مجازات استفادهکنندگان غیر مجاز از آب ،برق ،تلفن ،فاضلاب و گاز مصوب 1396آمده
است مرتکب علاوه بر الزام به پرداخت بهای خدمات مصرفی و جبران خسارت و سایر حقوق مربوطه به شرح زیر
جریمه میشود و در ماده 2این قانون نیز مقرر شده است که مرتکب علاوه بر الزام به اعاده وضع به حال سابق ،به
پرداخت بهای خدمات مصرفی و جبران خسارت و جزای نقدی درجه شش موضوع ماده 19قانون مجازات اسلامی
مصوب 1392محکوم میگردد .آیا دادگاه کیفری بدون دادخواست ملزم به صدور رأی بر محکومیت مرتکب به
پرداخت بهای خدمات مصرفی و خسارت وارده به دستگاه یا تأسیسات مربوط )نظیر کنتور و (...است؟
-2آیا در هر موردی که در قوانین کیفری قید گردیده مرتکب علاوه بر الزام به جبران خسارت به ...محکوم
میشود ،دادگاه کیفری بدون دادخواست ملزم به صدور حکم به پرداخت خسارت است؟ از نظایر این مواد میتوان
به مواد 559 ،566 ،564 ،560،558و 604قانون مجازات اسلامی )تعزیرات( مصوب 1375اشاره کرد.
پاسخ اداره کل حقوقی
-1نظر به اینکه ضرر و زیان ناشی از جرم و صدور حکم به جبران آن ،از حیث ماهیت مجازات محسوب نمیشود
و مطالبه آن عنوان دعوای حقوقی را دارد و با عنایت به قاعده کلی مذکور در ماده 15قانون آیین دادرسی کیفری
مصوب 1392که مطالبه ضرر و زیان ناشی از جرم را مستلزم رعایت تشریفات قانون آیین دادرسی در امور مدنی
از جمله تقدیم دادخواست میداند ،در فرض سؤال ،صدور حکم به »پرداخت بهای خدمات مصرفی و جبران خسارت
و سایر حقوق مربوطه« مذکور در ماده یک »قانون مجازات استفادهکنندگان غیر مجاز از آب ،برق ،تلفن ،فاضلاب
و گاز مصوب «1396نیز از این قاعده خارج نیست .رأی وحدت رویه شماره 582مورخ 2/12/1371هیأت
عمومی دیوان عالی کشور در همین راستا است.
-2با عنایت به مراتب مذکور در پاسخ به سؤال ،1صدور حکم به جبران خسارت جز در مواردی که مقنن به
صدور چنین احکامی بدون تقدیم دادخواست تصریح نموده است ،نیازمند تقدیم دادخواست میباشد؛ بنابراین صرف
ذکر عبارت »علاوه بر جبران خسارات وارده« در مواد 566 ،564 ،560 ،558و 604قانون مجازات اسلامی
)تعزیرات( مصوب 1375به معنای نفی نیاز به مطالبه و نیز رعایت تشریفات مربوط نمیباشد .شایسته ذکر است
در ماده 559مذکور در استعلام ،در قانون عبارت »الزام به جبران خسارت« اساسا قید نگردیده است؛ ضمن این که
استرداد مال مکشوفه موضوع ماده که ناشی از ارتکاب جرم است ،با عنایت به مواد 214و 215قانون مجازات
اسلامی مصوب 1392و ماده 148قانون آیین دادرسی کیفری مصوب ،1392نیازی به تقدیم دادخواست ندارد.
دکتر محمد علی شاه حیدری پور
مدیرکل حقوقی قوه قضاییه