استعلام
پیرو بخشنامه اخیر ریاست محترم قوه قضاییه مبنی بر ارجاع کلیه پروندهها به جز موارد مصرحه به شوراهای حل
اختلاف در راستای اصلاح ذاتالبین و حل و فصل موضوع دعاوی و شکواییهها از طریق مصالحه و سازش و
مصوبه مورخ 98/5/19رئیس کل محترم دادگستری استان گلستان در جهت کاهش ورودی پرونده به محاکم
دادگستری مصوبهای در تاریخ 98/5/19ابلاغ نمودند به موجب بند 3مصوبه پروندههایی با موضوع اثبات عقد
بیع و اثبات مالکیت اموال غیرمنقول به شوراهای مذکور ارجاع میشود بدین توضیح که گاهی خواهان رأساً با
استناد به یک برگ قرارداد عادی درخواست سازش نموده و از طریق دفاتر خدمات الکترونیک قضایی پرونده به
شورا ارسال میشود و در پارهای از موارد به صورت سنتی پرونده به شورای حل اختلاف ارسال میشود و در
زمان بررسی در شورا خوانده نیز ادعایی یا اختلافی با خواهان در خصوص موضوع قرارداد ندارد گاهی نیز یا در
زمان رسیدگی در محاکم طرفین خواستار سازش هستند و پرونده به شورای حل اختلاف ارجاع که تلقی محاکم
تبدیل ماده 11قانون شوراهای حل اختلاف مصوب 1394به ماده 8از همان قانون میباشد ،بدین توضیح که در
صورت سازش با عنایت به ماده 24آییننامه قانون شوراهای حل اختلاف مصوب 1394گزارش اصلاحی صادر
میشود ،حال سؤال این است که با توجه به ماده 8قانون شوراهای حل اختلاف و ماده 24آییننامه از این قانون،
با عنایت به اینکه کلیه استعلامات لازمه از ادارات ثبت ،اوقاف ،منابع طبیعی ،مسکن و شهرسازی و غیره و
کارشناسی و تصویربرداریهای هوایی و تخصصی در پروندههای مذکور انجام میشود نوع درخواستهای سازش
بهگونهای است که در زمره امور ترافعی محسوب نمیشود و اساساً اختلافی در اصل موضوع قرارداد ندارند ،و
انگهی سازش طرفین با صدور حکم بر اثبات وقوع عقد بیع و اثبات مالکیت در موضوع متفاوت میباشد که به
نظر موجب میشود از شمول ماده 8قانون مرقوم خارج گردد و مطابق با مواد 178الی 193قانون آیین دادرسی
دادگاههای عمومی و انقلاب در امور مدنی مصوب 1379صدور گزارش اصلاحی در صورتی امکانپذیر است که
تعهد یا عملی از سوی طرفین متصور باشد؛ لیکن بنا به موارد فوق و قواعد حقوقی اصل بر صحت قراردادها
میباشد مگر اینکه خلاف آن ثابت شود و چون طرفین نیز اختلافی در موضوع صدور گزارش اصلاحی ندارند؛
خواهشمند است ارشاد نمایید که
-1آیا صدور گزارش اصلاحی در هر دو صورت چه رأساً درخواست سازش از ناحیه خواهان به شورا تقدیم شود
و یا از طریق محاکم با درخواست سازش طرفین به شورای حل اختلاف ارسال گردد و خواستار صدور گزارش
اصلاحی در شورا باشند ،منطبق بر قانون و مواد 8و 11قانون شوراهای حل اختلاف و ماده 24آییننامه اجرایی از
این قانون است؟
-2آیا میتوان گفت زمانی که طرفین در محاکم در این خصوص درخواست سازش دادند و پرونده به شورا ارسال
میشود ،موضوع از ماده 11قانون شوراهای حل اختلاف مشمول ماده 8این قانون میشود؟
-3در صورتی که نظر بر عدم صدور گزارش اصلاحی است ،شوراها چه تصمیمی را در مواجهه با این نوع
درخواستها اتخاذ میکنند با این توضیح که هرچند از موارد ترافعی نمیباشد ،اما شهرداری منطقه تا زمانی که
دلیلی بر تنفیذ قراردادهای مذکور نباشد به خریدار مجوز ساخت و دیوارکشی نداده و آن را منوط به ارائه گواهی
مبنی بر تنفیذ قرارداد از ناحیهی مراجع قضایی میدانند.
-4چنانچه نظر بر صدور گزارش اصلاحی باشد و ثالثی به آن معترض باشد و از آنجاکه در اصل موضوع گزارش
اصلاحی راجع به دعاوی غیر منقول شورا صالح به رسیدگی نبوده است ،مرجع صالح برای رسیدگی به دعوای
معترض ثالث کدام است؟
پاسخ اداره کل حقوقی
-1با توجه به اینکه یکی از ارکان دعوی ،خلاف اصل بودن ادعای مدعی است و مطابق ماده 223قانون مدنی،
اصل بر صحت قراردادها است و تنفیذ صرفاً ناظر به معاملات فضولی و اکراهی است ،لذا تنفیذ یا تأیید اسناد عادی
تحت عنوان بیعنامه ،صلحنامه یا هبهنامه ،دعوی محسوب نشده و قابل استماع نیست .لکن چنانچه منظور خواهان،
اثبات وقوع معامله و اثبات مالکیت باشد ،در این صورت با عنایت به رأی وحدت رویه شماره 569مورخ
10/10/1370هیأت عمومی دیوان عالی کشور ،چنین خواستهای )تنفیذ مبایعهنامه عادی( نسبت به املاک
ثبتنشده قابل استماع است و برعکس در مورد املاک ثبتشده ،این خواسته مغایر با مقررات مواد 42 ،22و 48
قانون ثبت اسناد و املاک مصوب 1310با اصلاحات و الحاقات بعدی بوده و قابل استماع نیست؛ مگر مواردی که
به موجب قانون تجویز شده است؛ مانند دعوای تأیید تاریخ تنظیم اسناد عادی موضوع تبصره ذیل ماده 6قانون
اراضی شهری مصوب 1360؛ بنابراین در فرض سؤال از آنجاکه صرف دعوای اثبات مالکیت راجع به اموال
غیرمنقول ثبت شده قابل استماع نیست و طرفین راجع به معامله انجام شده اختلافی ندارند ،انجام صلح و سازش و
صدور گزارش اصلاحی )نسبت به اینگونه دعاوی( منتفی است و حتی در خصوص اموال غیر منقول ثبت نشده که
صرف دعوای اثبات مالکیت قابل استماع است ،چون وفق ماده 24قانون شوراهای حل اختلاف مصوب ،1394
صدور گزارش اصلاحی از سوی این شوراها در مواردی امکانپذیر است که موضوع در صلاحیت آنها باشد،
گرچه سعی در صلح و سازش در این دعاوی از سوی شورای حل اختلاف امکانپذیر است ،اصولاً صدور گزارش
اصلاحی راجع به اموال غیرمنقول از صلاحیت این شوراها خارج است.
-2در مواردی که اختلاف طرفین در شوراهای حل اختلاف به صلح ختم شود به غیر از موارد موضوع ماده 11
قانون یادشده که به تصریح تبصره آن ،شورا )اعم از شهر و روستا( باید مراتب را برای تنظیم گزارش اصلاحی نزد
مرجع قضایی ذیربط ارسال کند ،چنانچه موضوع منطبق با موارد صلاحیت شوراهای حل اختلاف موضوع ماده 9
قانون فوقالاشعار باشد ،قاضی شورا وفق صدر ماده 24همین قانون گزارش اصلاحی صادر و در غیر این صورت
برابر ذیل آن مراتب را به مرجع قضایی صالح اعلام میکند.
-3با توجه به سؤال اول ،مورد از موارد صدور گزارش اصلاحی نیست و شورا نسبت به رد درخواست اقدام
میکند.
-4با عنایت به اینکه صلح و سازشنامه موضوع گزارش اصلاحی وفق ماده 184قانون آیین دادرسی دادگاههای
عمومی و انقلاب در امور مدنی مصوب 1379قراردادی است که بین طرفین منعقد شده است ،بنابراین میتواند از
سوی یکی از طرفین یا شخص ثالث ،موضوع دعوای ابطال قرار گیرد.
دکتر احمد رفیعی
سرپرست اداره کل حقوقی قوه قضاییه