استعلام
در فرضی که کارگر مشمول قانون کار که در قسمت ذوب کارخانه که جزء مشاغل سخت است مشغول به کار
بوده ،پس از مدتی دچار مشکلات تنفسی و جسمی شود و با طرح شکایت کیفری مشخص شود که مشکلات
جسمی و تنفسی حادث شده ناشی از فعالیت شغلی فوق بوده است:
-1آیا چنین امری دارای وصف مجرمانه است؟
-2در صورت لزوم اخذ نظریه کارشناسی ،موضوع به کارشناس چه رشتهای باید ارجاع شود؟
پاسخ اداره کل حقوقی
-1اولاً ،در فرض سؤال که کارگر با طرح شکایت کیفری ،مشکلات جسمی و تنفسی خود را ناشی از فعالیت
شغلی در بخش ذوب کارخانه میداند ،با لحاظ ماده 23قانون کار مصوب 1369که کارگر را از لحاظ دریافت
حقوق یا مستمریهای ناشی از فوت ،بیماری ،بازنشستگی ،بیکاری ،تعلیق ،از کارافتادگی کلی و جزیی و یا
مقررات حمایتی و شرایط مربوط به آنها تابع قانون تأمین اجتماعی دانسته است ،موضوع مشمول عنوان حادثه
ناشی از کار مندرج در بند 8ماده 2و ماده 60قانون تأمین اجتماعی مصوب 1354نبوده و در ذیل بند 7ماده
2این قانون و تحت عنوان بیماری قرار میگیرد .لذا با لحاظ بند »الف« ماده 3این قانون و عنوان بیماری
حرفهای موضوع بند »الف« ماده 59قانون اخیر و ماده 61در مورد جدول بیماریهای حرفهای ،ماده 62و بند
4ماده 80این قانون ،حسب مورد کارگر یا بازماندگان وی میتوانند از غرامت دستمزد یا مستمری برخوردار
شوند .توضیح آنکه در قانون کار مصوب 1369تعریفی از حادثه ناشی از کار نشده است؛ اما مطابق ماده 60
قانون تأمین اجتماعی مصوب 1354با اصلاحات و الحاقات بعدی و لحاظ بند 8ماده 2این قانون ،حوادث ناشی
از کار ،حوادثی است که حین انجام وظیفه و به سبب آن برای بیمهشده اتفاق میافتد .همچنین با توجه به مواد
105 ،96 ،95 ،94 ،91و 171قانون کار مصوب 1369میتوان گفت حادثه ناشی از کار واقعهای پیشبینی
نشده است که حین کار و به سبب آن در کارگاه رخ داده و منجر به ورود صدمه و خسارات مالی و جانی
میشود؛ بنابراین همانگونهکه در ماده 94قانون یادشده و تبصره آن ،عبارت »حادثه یا بیماری ناشی از کار« به
کار رفته است» ،حادثه ناشی از کار« از »بیماری ناشی از کار« که به مرور زمان و در اثر فعالیت در کارگاه و
به واسطه عوامل مختلف انسانی ،محیطی و شرایط کارگاهی ایجاد میشود ،متفاوت است.
ثانیاً ،صرف ابتلای کارگر به بیماری ناشی از کار ،موجب مسئولیت کیفری کارفرما یا مسئول کارگاه نمیباشد؛
مگر آنکه مطابق ماده 492قانون مجازات اسلامی مصوب 1392نتیجه )زیان جسمی و روحی( وارده به آنها
مستند باشد و موضوع مشمول مواد 176 ،95 ،91و 184قانون کار مصوب 1369مجمع تشخیص مصلحت
نظام قرار گیرد .وفق ماده 91مذکور ،کلیه کارفرمایان و مسئولان کارگاهها مکلف هستند بر اساس مصوبات
شورای عالی حفاظت فنی برای تأمین حفاظت و سلامت و بهداشت کارگران در محیط کار ،امکانات لازم را
تهیه کرده و در اختیار کارگران قرار دهند و ضمن آموزش چگونگی کاربرد این تجهیزات ،بر امر رعایت
مقررات حفاظتی و بهداشتی نظارت کنند ضمانت اجرای تخلف از این حکم در ماده 176همان قانون پیشبینی
شده است .لذا در صورتی که کارفرما یا مسئول کارگران از حکم مقرر در ماده 91یادشده تخلف کرده باشند،
دارای مسئولیت کیفری موضوع این ماده میباشند.
-2اولاً ،وفق تبصره یک ماده 96قانون کار مصوب ،1369وزارت بهداشت ،درمان و آموزش پزشکی مسئول
برنامهریزی ،کنترل ،ارزشیابی و بازرسی در زمینه بهداشت کار و درمان کارگری است و موظف است اقدامات
لازم را در این زمینه به عمل آورد؛
ثانیاً ،وفق ماده 101قانون اخیرالذکر ،گزارش بازرسان کار و کارشناسان بهداشت کار در موارد مربوط به
حدود وظایف و اختیاراتشان در حکم گزارش ضابطان دادگستری است؛
ثالثاً ،وفق تبصره یک ماده 92و تبصره یک ماده 96قانون کار مصوب 1369تشخیص بیماریهای ناشی از
کار بر عهده شورای پزشکی وزارت بهداشت ،درمان و آموزش پزشکی است .همچنین به موجب ماده 3
»ضوابط تشخیص موارد از کارافتادگی کلی و جزیی و یا بیماریهای ناشی از کار یا ناشی از غیر کار و فوت
کارگر و میزان قصور کارفرما در انجام وظایف محوله قانونی« مصوب ) 1385/8/17موضوع تصویبنامه
شماره /72884ت34452ه مورخ (1384/11/9که در تاریخ 1385/12/13به تأیید رییس جمهور رسیده
است ،بررسی بیماریهای ناشی از کار یا ناشی از غیر کار و تشخیص کار ارجاع شده مناسب با وضعیت جسمی
و روحی به عهده کمیسیون پزشکی سازمان تأمین اجتماعی و تعیین میزان قصور کارفرما در بروز بیماری ناشی
از کار با عنایت به نظریه کمیسیون پزشکی به عهده کارشناسان بهداشت کار وزارت بهداشت ،درمان و آموزش
پزشکی است .لذا دادگاه در مقام رسیدگی ،حسب مورد باید اظهار نظر کارشناسی در خصوص موضوع را از هر
یک از این مراجع خواستار شود و یا به کارشناسان رسمی دارای تخصص مربوطه ارجاع کند.
دکتر احمد رفیعی
سرپرست اداره کل حقوقی قوه قضاییه