استعلام
-1مطابق ماده 401قانون مجازات اسلامی مصوب 1392در جنایت موجب تغییر رنگ پوست یا ورم بدن قصاص
ساقط است و مرتکب علاوه بر پرداخت دیه به تعزیر مقرر در کتاب پنجم محکوم میگردد .ماده 447از همین
قانون در خصوص جنایات عمدی غیر قتل عمدی موضوع را به ماده 614قانون مجازات اسلامی )تعزیرات( مصوب
1375ارجاع داده است.
الف -آیا بازپرس مکلف به توجه به میزان مجازات مندرج در ماده مزبور ) 2تا 5سال حبس( در صدور قرار
تأمین کیفری است و به عبارتی آیا بازپرس ملزم به توجه و لحاظ میزان مجازات در راستای صدور قرار تأمین
کیفری متناسب است؟
ب -آیا دادگاههای کیفری در جنایت موجب تغییر رنگ پوست نیز ملزم به احراز شرط اخلال در نظم و امنیت
جامعه یا بیم تجری مرتکب میباشند یا آنکه شرط صرفاً ناظر بر ماده 614قانون مجازات اسلامی )تعزیرات(
مصوب 1375است؟
-2در خصوص عبارت رشد و کمال عقلی مذکور در ماده 91قانون مجازات اسلامی مصوب 1392و تبصره
ماده مزبور:
الف -منظور از کمال عقلی چیست؟ آیا مقصود کمال عقل یک فرد بالغ زیر 18سال در مقایسه با مشابه خویش
است یا آنکه مراد ،مطلق کمال عقلی است؟
ب -با توجه به حدیث مذکور از امام صادق )ع( که میفرمایند:
»اذا بلغ العبد ثلاثاً و ثلاثین سنه فقد بلغ اشده و اذا بلغ اربعین سنه فقد بلغ منتهاه« زمانی که فرد به سن 40سالگی
میرسد ،عقل او به نهایت درجه قدرت داراک میرسد و یا حدیث »اذ بلغ الرجل اربعین سنه ولم یتب مسح الشیطان
وجهه بنده و قال ذبابی وجه لایفلح« .آیا میتوان گفت ملاک کمال عقل در سن 40سالگی است و تا آن زمان فرد
در حال رشد عقلی است؟
پاسخ اداره کل حقوقی
) -1الف و ب( تعزیر مقرر در ماده 401قانون مجازات اسلامی مصوب 1392و ارجاع آن ،طبق ماده 447همین
قانون به ماده 614کتاب پنجم قانون مجازات اسلامی )تعزیرات( مصوب ،1375فقط شامل مواردی است که ایراد
ضرب و جرح عمدی منتهی به آثار مندرج در این ماده ،یعنی »نقصان یا شکستن یا از کار افتادن عضوی از اعضاء
یا مرض دائمی یا فقدان یا نقص یکی از حواس یا منافع یا زوال عقل گردد« و یا مشمول تبصره آن باشد .بنابراین
صدمهای که صرفاً موجب تغییر رنگ پوست و تورم بدن شود ،بدون اینکه آثار فوق را داشته باشد ،مشمول تعزیر
مندرج در ماده 614پیشگفته نیست و به طور کلی با تصویب قانون مجازات اسلامی مصوب ،1392جنایات
عمدی غیر قابل قصاص ،در صورتی قابل تعزیر است که از مصادیق ماده 614قانون مجازات اسلامی )تعزیرات(
مصوب 1375یا تبصره آن باشد .اصل قانونی بودن جرم و مجازات و تفسیر مضیق قوانین جزایی هم مؤید این
نظریه میباشد؛ بنابراین صدور قرار تأمین کیفری در خصوص متهم با در نظر گرفتن مراتب فوق و لحاظ ماده 250
قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1392باید صورت پذیرد.
-2معیار تشخیص »رشد و کمال عقل« افراد بالغ کمتر از هجده سال برابر ماده 91قانون مجازات اسلامی مصوب
» ،1392درک ماهیت جرم انجام شده یا حرمت آن« است و این اصطلاح منصرف از »بلوغ اشد« است که در آیه
شریفه 46از سوره مبارکه احقاف )حتی اذا بلغ اشده و بلغ اربعین سنه( آمده و به بالاترین مرتبه رشد و درک عقلی
اطلاق میشود که انسان در دوران زندگی خود به آن نائل میآید.
دکتر محمد علی شاه حیدری پور
مدیرکل حقوقی قوه قضاییه