استعلام
با توجه به حکم مقرر در مواد 469، 468 ،467 ،463و 470قانون مجازات اسلامی مصوب 1392طفلی مرتکب
جنایت شده و عاقله وی به پرداخت دیه محکوم شده و حکم تا زمان بلوغ مرتکب اجرا نشده است و در زمان اجرای
حکم ،مرتکب بالغ و رشید و متمکن میباشد .اولاً ،مطابق قواعد عمومی مسئوولیت خود مرتکب مسئول پرداخت دیه
است یا همانگونه که در دادنامه آمده ،عاقله باید دیه را بپردازد و حکم نسبت به وی اجرا میشود؟ ثانیاً ،چنانچه عاقله
دادخواست اعسار از پرداخت دیه را تقدیم کرده باشد ،صرفنظر از تمکن یا عدم تمکن خود طفل آیا دعوای مزبور
وجاهت قانونی دارد؟
پاسخ اداره کل حقوقی
بازگشت به استعلام شماره 9016/158/38001مورخ 1398/8/20به شماره ثبت وارده 1343مورخ
،1398/8/20نظریه مشورتی کمیسیون آیین دادرسی کیفری ) (2این اداره کل به شرح زیر اعلام میشود:
اولاً در فرض سؤال ،عاقله و محکومیت وی به پرداخت دیه مرتبط به زمان صغر مرتکب و تاریخ ارتکاب جرم بوده و
کبیر شدن مرتکب تأثیری در مسئولیت عاقله ندارد )مسئولیت عاقله را زایل نمیکند( ،اما چنانچه عاقله تمکن مالی
نداشته باشد ،با توجه به ماده 470قانون مجازات اسلامی مصوب 1392میتوان دیه را از اموال مرتکب )اعم از
آنکه کبیر شده یا نشده باشد( وصول نمود.
ثانیاً ،در مواردی که مسئولیت پرداخت دیه بر عهده عاقله است ،چنانچه دیه را پرداخت ننماید ،در صورت تمکن
میتوان دیه را از اموال وی استیفاء نمود و در غیر این صورت طبق ماده 470قانون مجازات اسلامی مصوب 1392
دیه توسط مرتکب و در صورت عدم تمکن از بیتالمال پرداخت میشود و نیازی به تقدیم دادخواست اعسار از سوی
عاقله نیست؛ ماده 85قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1392نیز مؤید این نظر است .در هر حال چنانچه عاقله
برای اثبات عدم تمکن خود مطابق مقررات حقوقی دادخواست اعسار تقدیم کند ،این دعوی نیز قابل رسیدگی و استماع
است و در صورت اثبات اعسار ،وفق ماده 470قانون مجازات اسلامی مصوب 1392عمل میشود.
دکتر احمد رفیعی
معاون اداره کل حقوقی قوه قضاییه