استعلام
-2آیا زوجه به عنوان وراث متوفی ،حق طرح دعوی که مربوط به عین است را در قبال ثالث دارد؟ به عنوان مثال
مورث قراردادی را با خوانده مبنی بر تحویل مبیع یا ایجاد راه عبوری منعقد نموده است و حال مورث فوت نموده
است آیا امکان طرح دعوی الزام به تحویل مبیع یا الزام به احداث راه عبوری از سوی زوجه ممکن است؟
-3چنانچه مورث در طول حیات خویش و بعد از اطلاع از اقدامات خوانده در مدت 15سال نسبت به اقدامات
وی متعرض نشده باشد آیا عدم اقدام مورث به منزله رضای باطنی وی و اسقاط حق و نتیجتا عدم توارث حق
طرح دعوا به وراث است؟ و اصولاً چه دعاویی قائم به شخص بوده و آیا میتوان حق طرح دعوی را قائم به شخص
دانست؟
-4خواهان ،دادخواست مطالبه اجرتالمثل مطرح نموده است بر اساس معاینه محل صورت گرفته ،خوانده
پارکینگ مشاعی را به فروشگاه تبدیل کرده است حالبرای احتساب اجرتالمثل ،آنچه در سند خواهان )به عنوان
پارکینگ( درج شده ملاک است یا نوع استفاده و تصرف و تغییری که خوانده بایجاد کرده است؟
-6آیا تقسیم یا فروش املاک فیمابین ،برخلاف قانون جلوگیری از خرد شدن اراضی و سایر مقررات در باب
تفکیک ،بر اساس ماده 10قانون مدنی صحیح است یا اینکه با توجه قوانین موضوعه ،باطل و بلااثر است/.ع
پاسخ اداره کل حقوقی
-2زوجه به عنوان وارث زوج متوفی نیز می¬تواند دعاوی راجع به مورث خود را که مربوط به عین است ،در
قبال ثالث مطرح یا پیگیری کند؛ زیرا وی در هر حال ذی¬نفع تلقی می¬شود؛ به ویژه آن¬که قانونگذار در مواد
946و 948قانون مدنی اصلاحی 6/11/1387برای زوجه حق بر قیمت اموال غیرمنقول اعم از عرصه و اعیان و
در صورت امتناع ورثه از ادای قیمت ،حق استیفای از عین اموال را به رسمیت شناخته است.
-3اولا ،در قانون آیین دادرسی دادگاه¬های عمومی و انقلاب در امور مدنی مصوب 1379مرور زمان
پیش¬بینی نشده است؛ شورای نگهبان نیز به موجب نظریه شماره 7357مورخ 27/11/1361مرور زمان در
دعاوی مدنی را منتفی دانسته است؛ لذا صرف عدم طرح دعوا از سوی ذی¬حق هرچند مدت زمان طولانی از
تاریخ ایجاد حق در طرح دعوا گذشته باشد ،موجب سقوط این حق نمی¬شود؛ هم¬چنان که این امر نمی¬تواند
رضایت باطنی ذی¬حق نسبت به موضوع و موجب سقوط حق تلقی شود؛ مگر آن¬که قراین و اماراتی دایر بر
انصراف و اعراض ذی¬حق و اسقاط بعدی این حق وجود داشته باشد؛
ثانیا ،غیر از دعاوی شخصی که قائم به شخص و مرتبط با حقوقی است که تنها صاحب حق امکان مطالبه آن را
دارد و در نتیجه فوت قابل انتقال به ورثه نیست ،دیگر دعاوی اعم از مالی و غیرمالی قابل انتقال هستند؛ مگر
آن¬که با مانعی مانند منتفی شدن موضوع دعوا مواجه شود .در هر صورت تشخیص موضوع با عنایت به محتویات
پرونده و نوع دعوای مطرح شده و آثار مترتب بر آن ،بر عهده قاضی رسیدگی کننده است.
پاسخ¬گویی -4با توجه به ابهام سؤال از نظر منشأ تصرفات و روابط فیمابین طرفین ،سؤال مطرح شده قابل
نیست.
-6با توجه به حکم مقرر در ماده » 2قانون جلوگیری از خرد شدن اراضی کشاورزی و ایجاد قطعات مناسب فنی
و اقتصادی مصوب «1385که تفکیک و افراز اراضی به قطعات کمتر از نصاب مذکور را ممنوع و صدور سند
مشاعی و نقل و انتقال مشاعی این اراضی را بلامانع دانسته است و با عنایت به بند »ت« ماده یک آیین¬نامه
اجرایی ماده 6این قانون مصوب ،1395تفکیک و افراز اراضی موضوع این قانون باید با لحاظ مقررات مذکور به
عمل آید والا قاعدتاً از درجه اعتبار ساقط است.
دکتر احمد رفیعی
سرپرست اداره کل حقوقی قوه قضاییه