نظریه مشورتی ۷/۹۸/۱۲۵۸

چنانچه دعوی خواهان یا تجدیدنظر خواه به خواسته اعسار از پرداخت هزینه دادرسی محکوم به بطلان شود و پس از ابلاغ رأی به طرفین و قطعیت آن و صدور اخطاریه رفع نقص به خواهان جهت ابطال تمبر ،وی داخل یا خارج از مهلت رفع نقص مبادرت به تقدیم مجدد دادخواست اعسار از پرداخت هزینههای دادرسی نماید ،اعـم از اینکه منتهی به صدور رأی قطعی یا غیر قطعی شود ،آیا دادگاه به لحاظ عدم رفع نقص باید حسب مورد برابر مقررات مواد 54و 350قانون آیین دادرسی مدنی و بدون توجه به رأی اعسار صادره موخر اقدام نماید یا اینکه با صدور رأی قطعی به قبول اعسار موضوع اخطاریه رفع نقص و آثار قانونی مترتب بر آن سالبه به انتفاء موضوع میباشد؟

اولاً ،خواهان )یا تجدیدنظرخواه( مکلف است در زمان تقدیم دادخواست هزینه دادرسی را پرداخت کند و اگر مدعی اعسار از پرداخت آن شود ،دادگاه به این دعوا رسیدگی میکند و در صورت رد آن ،خواهان )یا تجدیدنظرخواه( باید نسبت به پرداخت هزینه دادرسی اقدام کند و طرح مجدد دعوای اعسار از پرداخت همان هزینه دادرسی بلاوجه است .زیرا گرچه وضعیت مالی اشخاص از نظر اعسار و ایسار در زمانهای مختلف متفاوت است ،اما در دعوای اعسار از پرداخت هزینه دادرسی ،زمان تقدیم دادخواست ملاک اعسار یا ایسار خواهان است که در فرض سؤال به وضعیت مالی خواهان در این زمان رسیدگی شده است. ثانیاً ،پس از صدور حکم قطعی مبنی بر رد دعوای اعسار از پرداخت هزینه دادرسی ،با عنایت به ملاک ذیل ماده 55قانون آیین دادرسی دادگاههای عمومی و انقلاب در امور مدنی مصوب 1379بدون نیاز به اخطار رفع نقص ،خواهان )تجدیدنظرخواه( باید ظرف مدت ده روز از تاریخ ابلاغ حکم قطعی نسبت به پرداخت هزینه دادرسی اقدام کند و در صورت عدم پرداخت هزینه دادرسی تجدیدنظر ظرف مهلت مقرر ،دادگاه در اجرای تبصره 2ماده 339قانون یادشده قرار رد دادخواست تجدیدنظرخواهی را صادر میکند .بنا به مراتب فوق در فرض سؤال هر چند موجبی قانونی برای صدور رأی اعسار وجود نداشته است ،اما در صورت صدور رأی تا زمانی که رأی صادره از طرق قانونی نقض نشود ،واجد آثار حقوقی است. دکتر محمد علی شاه حیدری پور مدیرکل حقوقی قوه قضاییه